Banu

Banu susdu.

— Ayaqqabıları gizlətməyi kim təklif etdi?

— Mən...

O, sözünü yarımçıq kəsdi, çarəsizcə uyğun cavab axtardı.

— Xatırlamıram.

Müstəntiq qısa fasilədən sonra sakitcə dedi:

— Banu, mən səndən təxmin etməyi və ya başqalarının dedikləri ilə razılaşmağı istəmirəm. Əgər bunu kimin təklif etdiyini xatırlayırsansa, danış. Xatırlamırsansa, bunu da de. Amma həqiqətən baş verənləri gizlətməyə çalışma.

Qız gözlərini qaldırdı. Qadının səsində heç bir hədə yox idi və məhz bu, Banunun özünü aldatmağa davam etməsini daha da çətinləşdirirdi.

Müstəntiq qovluğu bağlayıb Banunun yanındakı stula keçdi.

— Məni diqqətlə dinlə. Sənin qorxduğunu başa düşürəm. Siz hələ məktəblisiniz və ola bilsin ki, dünən heç biriniz hər şeyin necə nəticələnəcəyini düşünməmisiniz. Amma indi söhbət bir insanın ölümündən gedir. Baş verənləri müəyyənləşdirməliyəm. Bunun üçün də hadisəyə aidiyyəti olan hər kəsin həqiqəti danışması vacibdir.

Banu dizlərinin üstündə barmaqlarını bir-birinə keçirdi.

— Sizcə, biz onu öldürmək istəyirdik?

— Mən hələlik belə bir nəticəyə gəlmirəm. Elə buna görə də suallar verirəm. Səvilə ciddi zərər vurmaq niyyətiniz var idi?

— Xeyr! — Banu istər-istəməz dilləndi. — Əlbəttə ki, yox!

Bütün söhbət ərzində ilk dəfə idi ki, tərəddüd etmədən cavab verirdi.

— Onda nə etdiyinizi və nə etmək istədiyinizi danış.

Banu başını aşağı saldı. Yenə əvvəlki bəhanələrin arxasında gizlənmək, məsuliyyəti başqalarının üzərinə atmaq, sadəcə hadisənin yanında olmuş biri olduğuna özünü inandırmaq istəyirdi. Amma artıq bilirdi ki, Nərgiz, Leyla və Elvin baş verənləri danışıblar. Göz qabağında olanları inkar etmək yalnız onu daha dərin yalanın içinə salacaqdı.

— Biz sadəcə zarafat etmək istəyirdik, — nəhayət, dilləndi.

Səsi titrədi.

— Davam et.

— Səvilin ayaqqabılarını gördük və onları gizlətmək qərarına gəldik. Qoy axtarsın, qoy... — Banu sözünü yarımçıq kəsib udqundu. — Ona gülmək istəyirdik.

— Bunu ilk kim təklif etdi?

Qız dünənki söhbəti yadına salmağa çalışaraq fikrə getdi.

— Deyəsən, Nərgiz. Məncə, ilk dəfə o dedi. Amma bunun məhz belə olduğuna and içə bilmərəm.

— Yaxşı. Bəs ayaqqabıları kim götürdü?

— Hamımız orada idik. Onları ilk kimin yerdən götürdüyünü xatırlamıram.

— Sən özün onlara toxunmuşdun?

Banu yavaşca başını tərpətdi.

— Bəli. Deyəsən, götürmüşdüm.

— Bəs onları ağaca kim apardı?

O, tərəddüd etdi.

— Hamımız iştirak edirdik. Dəqiq deyə bilmərəm, kim hara çıxdı və ayaqqabıları budağa kim qoydu.

— Bəs sonra nə etdiniz?

— Getdik.

— Səvilin onları götürmək üçün ağaca çıxa biləcəyini düşünürdünüz?

Banu dərhal cavab vermədi.

— Yəqin ki, ayaqqabıları götürməyə çalışacağını düşünürdük. Amma onun həqiqətən bu qədər hündürə çıxacağını təsəvvür etmirdim.

— Heç olmasa bir anlıq onun yıxıla biləcəyini düşündün?

Banu susdu. O, həmin an beynindən heç olmasa bircə narahatlıq kölgəsinin keçib-keçmədiyini çarəsizcə xatırlamağa çalışırdı. Amma gözləri önündə yalnız başqalarının təbəssümləri, gülüşləri və növbəti zarafatı fikirləşərkən duyduqları mənasız üstünlük hissi canlanırdı.

— Xeyr, — nəhayət, pıçıldadı. — Bu barədə düşünməmişdim.

Müstəntiq onun sözünü kəsmədi, tələsməyə də qoymadı.

Nəhayət, Banu xatırladığı hər şeyi danışmağa başladı.

Əvvəlcə sözlər çətinliklə dilindən çıxırdı. Hadisələrin ardıcıllığını qarışdırır, ayrı-ayrı cümlələri xatırlayır, təfərrüatları yada salmağa çalışarkən susurdu. Tədricən danışdıqları daha aydın və ardıcıl oldu. Banu ayaqqabıları necə gördüklərini, onları gizlətmək qərarına gəldiklərini, öz fikirlərinə gülüb əyləndiklərini, ayaqqabıları ağacda qoyub oradan necə uzaqlaşdıqlarını xatırladı.

Banu həmin günü nə qədər aydın xatırlayırdısa, baş verənlər bir o qədər az zərərsiz əyləncəyə bənzəyirdi. Dünən o, lağa qoymağa qərar verdiyi qızın hissləri barədə düşünməmişdi. İndi isə xatirələr onların düşüncəsiz hərəkətini və özünün laqeydliyini bütün çılpaqlığı ilə üzə çıxarırdı.

Banu danışıb qurtaranda müəllimlər otağına yenidən sükut çökdü.

Müstəntiq öz yerinə qayıdıb qeydləri nəzərdən keçirdi, bəzi təfərrüatları dəqiqləşdirdi. Banu isə başını aşağı salaraq oturmuşdu. Boğazında ağır bir düyün yaranmışdı.

— Mən hər şeyin belə bitməsini istəmirdim, — o, astadan dilləndi.

Qadın gözlərini qaldırdı.

— Nə demək istəyirsən?

Banu çətinliklə udqundu.

— Mən Səvilin ölməsini istəmirdim.

Gözləri yaşardı. Özünü saxlamağa çalışsa da, səsi xaincəsinə titrədi.

— Əgər onun yıxıla biləcəyini bilsəydim... Belə bir şeyin baş verəcəyini heç bir anlıq da olsa düşünsəydim, heç vaxt razılaşmazdım. Heç vaxt.

Susdu. Utanc hissinə dözülməz bir kədər qarışırdı.

— Çox təəssüf edirəm, — deyə güclə eşidiləcək səslə əlavə etdi.

Müstəntiq dərhal cavab vermədi. Az əvvəl öz iştirakını gizlətməyə çalışan bu qız indi, bəlkə də, ilk dəfə baş verənləri həqiqətən dərk edirdi. Artıq heç nəyi geri qaytarmaq mümkün deyildi.

— Mən sizin əvvəlcədən Səvilin ölümünü istədiyinizi düşünmək üçün əsas görmürəm, — qadın dedi. — Amma belə bir niyyətin olmaması hərəkətlərinizin nəticələrini aradan qaldırmır. Bəzən insan cəmi bir neçə dəqiqə ərzində düşünülməmiş bir addım atır, amma onun nəticələrinə görə uzun müddət cavab verməli olur.

Banu səssizcə başını tərpətdi.

— Baş verənləri danışmaq qərarına gəlməyin hadisənin bütün təfərrüatlarının müəyyənləşdirilməsi üçün vacibdir. Amma mən sənin izahatını rəsmiləşdirməli, onu digərlərinin ifadələri ilə müqayisə etməli və materialları sonrakı araşdırma üçün təqdim etməliyəm. Yoxlamanın sonunda hansı nəticəyə gəlinəcəyini indidən deyə bilmərəm.

— Məni cəzalandıracaqlar? — Banu rəngi ağararaq soruşdu.

Müstəntiq ona verə bilməyəcəyi vədlərlə təsəlli verməyə çalışmadı.

— Hazırda hansı qərarın qəbul ediləcəyini əvvəlcədən deyə bilmərəm. Bu, müəyyənləşdiriləcək hallardan və araşdırmanın sonrakı gedişindən asılıdır. Amma həqiqəti gizlətmək səhv olardı. Baş verənlərin nə qədər ciddi olduğunu anlamalısan.

Banu yenidən gözlərini yerə dikdi.

— Başa düşürəm.

— Söhbətimizi bitirməzdən əvvəl daha bir məsələni dəqiqləşdirmək istəyirəm. Ayaqqabıları ağacda qoyub gedəndə sizdən kimsə Səvilə onları harada axtarmalı olduğunu demişdi?

Qız fikrə getdi.

— Xeyr. Biz artıq getmişdik.

— Yaxşı. Əgər sonradan hadisələrin yenidən canlandırılmasına kömək edə biləcək hansısa təfərrüatı xatırlasan, mütləq xəbər ver.

Müstəntiq yenidən sənədlərinə qayıtdı. Banu yavaşca stuldan qalxdı. Ona elə gəlirdi ki, bu otaqda bir neçə saat oturub.

Qapıya çatanda dayandı və arxaya çevrildi.

— Gedə bilərəm?

— Bəli. Bu günəlik kifayətdir.

Banu dəhlizə çıxdı. Arxasındakı qapı astaca örtüldü və müəllimlərin boğuq səslərini, kağızların xışıltısını kəsdi.

O, bir neçə addım atıb dayandı və soyuq divara söykəndi. Suallar bitmişdi, amma ürəyi yüngülləşməmişdi. Dəhlizin sükutunda müəllimlər otağında dediyi sözlər daha aydın səslənirdi.

Mən Səvilin ölməsini istəmirdim.

Banu gözlərini yumdu. O, həqiqətən də Səvilin ölümünü istəməmişdi. Amma nədənsə bu həqiqət artıq ona bəraət qazandırmırdı.

Müstəntiq bir müddət də masanın arxasında qalaraq qeydləri nəzərdən keçirdi. Vərəqlərdə dörd şagirdin izahatı qeydə alınmışdı. İndi onları müqayisə etmək, etibarlı məlumatları ziddiyyətli məqamlardan ayırmaq və hadisələrin ardıcıllığını bərpa etmək lazım idi.

Nərgiz. Leyla. Elvin. Banu.

Dördü də ayaqqabılarla bağlı zarafatda iştirak etdiklərini etiraf etmişdilər. Baxmayaraq ki, danışdıqları təfərrüatların hələ də yoxlanılmasına ehtiyac vardı, qadını bir sual narahat etməkdə davam edirdi.

Ayaqqabıları gizlətməyi ilk kim təklif etmişdi? Onları ağacda qoymaq qərarını kim vermişdi? Onlardan kimsə Səvilin ayaqqabıları götürmək üçün ağaca çıxa biləcəyini əvvəlcədən düşünmüşdümü?

Bu sualların cavabından yalnız hadisələrin necə cərəyan etməsi deyil, həm də yeniyetmələrin hər birinin öz hərəkətinin mümkün nəticələrini nə dərəcədə dərk etməsi asılı idi.

Müstəntiq qeydlərinə bir daha nəzər saldı, sonra stulun söykənəcəyinə arxalanaraq pəncərədən bayıra baxdı. Məktəbin həyəti getdikcə boşalırdı. Yalnız bir neçə şagird darvazanın yanında dayanıb evə getməyə tələsmirdi.

Qadın ağır-ağır nəfəs aldı.

— Hamısı iştirak etdiklərini etiraf edir, — deyə astadan öz-özünə söyləndi. — Amma ayaqqabıları ağacda gizlətməyi ilk kim təklif edib? Onlardan heç olmasa biri Səvilin onların arxasınca ağaca çıxa biləcəyini düşünübmü?

Hələlik bu sualların cavabı yox idi.

Müstəntiq isə anlayırdı ki, bu cavablar olmadan baş verənlərin tam mənzərəsini yaratmaq mümkün olmayacaq.

Yeddinci fəsil

Banu evə tək qayıdırdı.

Yavaş-yavaş addımlayırdı, halbuki daxilindəki narahatlıq onu tezliklə tanış qapıdan içəri girməyə, otağına çəkilib qapını bağlamağa və özü ilə baş-başa qalmağa tələsdirirdi. Artıq heç kimin suallarına cavab vermək, yad baxışları üzərində hiss etmək və ətrafında baş verənləri hələ də anladığını göstərməyə çalışmaq istəmirdi.

Şəhər öz adi həyatı ilə yaşayırdı. Küçədən maşınlar ötüb-keçir, kiçik bir mağazanın qarşısında qadınlar söhbətləşir, açıq pəncərədən uşaqların gülüşü eşidilirdi. Kimi işdən sonra evə tələsir, kimi axşam yeməyi üçün çörək seçir, dalanların birində isə oğlan uşaqları yoldan keçənlərə fikir vermədən top qovurdular.

Başqaları üçün heç nə dəyişməmişdi.

Yalnız Banunun dünyası sanki öz əvvəlki yerindən sürüşüb düşmüşdü.

O, müstəntiqlə söhbətini və cəmi bir neçə saat əvvəl çətinliklə cavablandırdığı sualları dönə-dönə xatırlayırdı.

Siz ona zərər vermək istəyirdiniz?

Onda həqiqəti demişdi: onlar Səvili öldürmək niyyətində deyildilər, onun ölümünü arzulamırdılar və qurduqları oyunun necə nəticələnəcəyini təsəvvür belə etmirdilər.

Bəs indi niyə ürəyi bu qədər sıxılırdı?

Banu özünü inandırmağa çalışırdı ki, hər şey təsadüfən baş verib, heç kim belə bir bədbəxtliyin olacağını əvvəlcədən görə bilməzdi və onlar sadəcə gülmək istəmişdilər, əslində isə dəhşətli bir iş görmək niyyətində olmamışdılar.

Onlar sadəcə ayaqqabıları götürmüşdülər.

Sadəcə gizlətmişdilər.

Sadəcə oradan uzaqlaşmışdılar.

«Sadəcə» sözü beynində dönə-dönə təkrarlanırdı. Sanki bu söz baş verənləri bir qədər də olsa yüngülləşdirə bilərdi. Lakin hər dəfə onu təkrarladıqca söz daha da saxta səslənirdi. Banu bu sözün arxasında təkcə öz hərəkətini deyil, dünənə qədər olduğu qızı da gizlətməyə çalışırdı.

Kaş biləydim...

Əgər o, heç olmasa bir anlıq gələcəyə baxa bilsəydi, bu oyunda iştirak etməyə heç vaxt razı olmazdı. Başqaları ilə birlikdə gülməz, Səvilin yanına əvvəlki özündənrazı tərzdə yaxınlaşmaz, onun nə hiss etdiyini düşünmədən hərəkət etməzdi.

Amma keçmişi dəyişmək mümkün deyildi. Ən səmimi sözlər belə Səvili yenidən həyata qaytara bilməzdi.

Evə çatmasına bir neçə dəqiqə qalırdı. Banu birdən düşündü ki, bəlkə də, valideynləri hələ heç nədən xəbər tutmayıblar. Müstəntiq onlarla əlaqə saxlamağa macal tapmamış ola bilərdi. Onda Banunun mənzilə girib anasına sarılmaq, yorulduğunu söyləmək və bir müddət evin qayğıları, axşam yeməyi, sabah üçün qurulan planlarla dolu tanış dünyasına sığınmaq imkanı qalardı.

Bununla belə, Banu artıq hiss edirdi ki, başqalarının onun daxilində nələrin dəyişdiyindən hələ xəbərsiz olması əvvəlki həyatının geri qayıdacağı demək deyil.

Binanın girişində dayandı, dərindən nəfəs aldı və içəri girdi.

Öz mərtəbəsinə qalxanda tanış qapının qarşısında addımlarını yavaşıtdı. Bir neçə saniyə qapıya baxaraq özünü toplamağa çalışdı, sonra zəngin düyməsini basdı.

Qapı az qala dərhal açıldı.

Qarşısında anası dayanmışdı.

O, qızına diqqətlə baxdı. Sanki Banunun üz ifadəsindən nəsə anlamağa çalışırdı, amma heç nə soruşmadı.

Banu da susurdu.

Anasının gözlərində nə qəzəb, nə də açıq bir məzəmmət vardı. Yalnız gizlətməyə çalışdığı narahatlıq və Banunun ürəyini sıxan qəribə bir kədər görünürdü.

— Salam, — Banu astadan dilləndi.

— Salam, qızım, — anası cavab verdi.

Anası bir qədər kənara çəkilib ona yol verdi. Sanki əlini qızına uzatmaq istəyirdi, amma son anda fikrindən daşındı.

Banu ayaqqabılarını çıxarıb dəhlizdən keçdi və birbaşa otağına yönəldi.

— Banu... — anası astadan səsləndi.

Qız dayandı, amma arxaya çevrilmədi.

— Çox yorulmuşam, ana. Bir az uzana bilərəm?

Onun səsində elə bir acizlik vardı ki, anası təkid etmədi.

— Əlbəttə. Dincəl.

Banu otağına girib qapını astaca örtdü.

Anası dəhlizdə tək qaldı. Onun ardınca otağa girmək, qızını qucaqlamaq və hər şeyi sakitcə soruşmaq istəyirdi: Banu bu dəhşətli hadisəyə necə qarışmışdı və indi özünü necə hiss edirdi?

Amma qızı çox yorğun görünürdü. Ana ehtiyatsızlıqla deyilmiş bir sözün onu daha da qapalı edəcəyindən qorxurdu.

O, necə davranacağını bilmirdi: Banunu rahat buraxmalı, yoxsa aralarında susqunluq divarı ucalmamış onunla mütləq danışmalı idi?

Otaqda Banu paltarını dəyişdi, yatağının örtüyünü düzəltdi və pərdələri belə çəkmədən çarpayıya uzandı. Pəncərədən hələ gündüz işığı süzülürdü. Günəş şüaları döşəməni yarıb keçir, yazı masasının üstünə düşür və bir neçə gün əvvəl orada açıq qoyulmuş kitabı işıqlandırırdı.

Adətən, bu vaxt o, artıq axşam üçün planlar qurur, rəfiqələri ilə yazışır və ya geyinəcəyi paltarı seçirdi. İndi isə heç nə etmək istəmirdi. Hətta yastığının yanında duran telefonu belə ona lazımsız görünürdü.

Banu gözlərini yumub xatirələri qovmağa çalışdı. Amma gözləri önündə yenidən Səvilin üzü canlandı. Ardınca ağacın budaqları, başqalarının təbəssümləri və indi ona yad, xoşagəlməz görünən öz gülüşü peyda oldu.

O, üzünü yastığa sıxdı. Heç olmasa bir müddətlik hər şeyi unutmaq istəyirdi.

Yorğunluq yavaş-yavaş üstün gəldi. Fikirləri səngidi, narahatlığı bir qədər azaldı və az sonra Banu pəncərədən süzülən gündüz işığının necə solduğunu hiss etmədən yuxuya getdi.

Yuxusunda yenidən məktəbdə idi.

Amma bu, onun tanıdığı məktəb deyildi. Hər şey daha işıqlı, daha geniş və daha mehriban görünürdü. Günəş şüaları döşəmənin üzərinə enli qızılı zolaqlar salmışdı.

Banu partada oturmuşdu. Özü də çox balaca idi; nazik uşaq barmaqları, dağınıq saçları vardı. Qarşısında rəngli yapışqan şəkillər, parıltılı boya qabları, müxtəlif rəngli karandaşlar və Səvillə birlikdə nağıl qalası düzəltdikləri qalın karton parçası vardı.

Səvil yanında əyləşmişdi. Əl işinin üzərinə əyilərək kağızdan düzəltdikləri iki qülləyə diqqətlə baxırdı.

— Yox, bura mütləq bir az da qızılı yapışqan şəkil əlavə etməliyik! — deyə o, qətiyyətlə bildirdi.

— Onsuz da həddindən artıq çoxdur, — Banu etiraz edib parıltı qabını partanın kənarından uzaqlaşdırmağa çalışdı.

— Qalalar heç vaxt həddindən artıq parıltılı olmur.

— Olur. Sadəcə sən bunu bilmirsən.

— Yalandır!

Səvil gülməyə başladı. Banu da özünü saxlaya bilməyib qəhqəhə çəkdi.

Onlar eyni anda bir yapışqan şəkilə əl uzatdılar. Barmaqları toqquşdu və qızlar mübahisələrini tamamilə unudaraq yenidən gülüşdülər.

Banu Səvilə baxır və daxilində qeyri-adi bir yüngüllük hiss edirdi. Ona elə gəlirdi ki, bu, həmişə belə davam edəcək: onlar bir partada oturacaq, oyunlar fikirləşəcək, xırda şeylər üstündə mübahisə edəcək və bir neçə dəqiqədən sonra kimin haqsız olduğunu düşünmədən barışacaqlar.

Səvil əl-qolunu oynadaraq nəsə həvəslə danışırdı. Banu isə gülümsəyərək onu dinləyirdi, halbuki qızın nədən danışdığını demək olar ki, anlamırdı.

Birdən Səvil susdu.

Üzündəki təbəssüm yox oldu.

— Səvil? — Banu səsləndi.

Qız cavab vermədi.

Banu nə baş verdiyini soruşmaq üçün başını çevirdi, amma yanındakı yer boş idi.

— Səvil?

Partanın üstündə yarımçıq qalmış əl işi, yanında isə açıq parıltı qabları və bir neçə qızılı yapışqan şəkil qalmışdı. Qalan hər şey əvvəlki kimi idi, amma Səvil heç yerdə görünmürdü.

Banu partanın altına baxdı, arxaya çevrildi, sonra ayağa qalxıb sinifdən çıxdı.

Dəhliz yadında qaldığından daha uzun idi. Divarlar boyunca tanış qapılar uzanırdı, amma onların hər birinin arxasında dərin bir sükut hökm sürürdü.

— Səvil!

Onun səsi dəhliz boyu yayıldı və uzaqlarda itib-batdı.

Banu birinci qapını açdı.

Boş sinif.

İkincisini açdı.

Heç kim yox idi.

O, addımlarını sürətləndirərək bir-bir sinif otaqlarına boylandı. Hər saniyə keçdikcə nəyinsə qaydasında olmadığı hissi daha da güclənirdi.

Bir az əvvəl işıq və uşaq səsləri ilə dolu olan məktəb indi tamam dəyişmişdi. Divarlar bozarmış, pəncərələr qaralmış, hətta ayaqlarının altındakı döşəmə belə yad görünməyə başlamışdı.

— Səvil, bəsdir! Bu, artıq gülməli deyil!

Banu özü də niyə belə dediyini anlamırdı. Səsində qıcıq vardı, amma onun arxasında hələ etiraf etmək istəmədiyi bir qorxu gizlənirdi.

Cavab gəlmədi.

Birdən haradansa çöldən quşların zərif cəh-cəhi eşidildi.

Səs bir daha təkrarlandı. İncə və astaca gələn bu cəh-cəh sanki pəncərənin arxasından kimisə çağırırdı.

Ağacın nazik budağında balaca bir quş oturmuşdu. Lələkləri yumşaq boz rəngdə parıldayır, tünd və parlaq gözləri isə birbaşa Banunu süzürdü.

Quş ondan qorxmurdu, uçmağa da cəhd etmirdi.

Sadəcə budaqda oturmuş, başını bir qədər yana əyərək gözləyirdi.

— Səvili görməmisən? — Banu pıçıldadı.

Bu sual gülünc səslənirdi. Banu özü də quşa niyə müraciət etdiyini anlamırdı. Amma bu sözləri deyən kimi balaca canlı ilə arasında qəribə, izaholunmaz bir bağlılıq hiss etdi. Sanki onların arasında hələ dərk edə bilmədiyi gizli bir məna vardı.

Banu istər-istəməz əlini ona tərəf uzatdı.

Quşa daha yaxından baxmaq, onun niyə uçmadığını və baxışlarının onda nə üçün belə bir narahatlıq yaratdığını anlamaq istəyirdi.

Banu boş dəhlizə nəzər saldı. İndi ona elə gəlirdi ki, Səvili burada axtarmaq lazım deyil. Bunun səbəbini izah edə bilməsə də, daxilindəki əminlik getdikcə artırdı.

Çöldən sərin meh əsdi. Budaq yüngülcə yelləndi və quş bir qədər irəliyə qondu. Sanki Banunu arxasınca gəlməyə dəvət edirdi.

Banu təhlükə barədə düşünmürdü, çölə niyə çıxmaq istədiyini də özündən soruşmurdu. Bütün diqqəti ona anlaşılmaz bir ciddiyyətlə baxan quşa yönəlmişdi.

Qız ona tərəf uzandı. Nəyin bahasına olursa-olsun, yaxınlaşmalı olduğunu hiss edirdi. Əks halda vacib bir şeyi əldən verəcəkdi, hərçənd bunun nə olduğunu özü də bilmirdi.

O, pəncərənin çərçivəsindən yapışmağa çalışdı, amma barmaqları hamar səthdən sürüşdü.

Banu qəfil çarpayıda oturdu və çarəsizcə nəfəs almağa başladı.

Bir neçə saniyə harada olduğunu anlaya bilmədi. Gözlərinin önündə hələ də qaranlıq pəncərə boşluğu dayanmışdı, qulaqlarında isə qorxudan qopmuş bir qışqırıq səslənirdi. Sanki bu qışqırıq ona deyil, yuxusundakı balaca qıza məxsus idi.

Ürəyi sürətlə döyünür, saçları alnına yapışır, barmaqları isə yorğanın kənarını var gücü ilə sıxırdı.

Qız yavaşca nəfəs verdi və ovucunu üzündə gəzdirdi. Özünü inandırmaq istəyirdi ki, bu, sadəcə mənasız bir yuxu idi və bir neçə dəqiqədən sonra əksər yuxular kimi onu da unudacaq.

Amma onu quşa tərəf çəkən qəribə hiss hələ də keçməmişdi.

Artıq qalxıb məktəbə getmək vaxtı idi.

Yuyunmaq, geyinmək, dərslikləri çantaya yığmaq — hər gün etdiyi adi işlər.

Banu səhər hazırlıqlarına başını qataraq sürətlə, az qala mexaniki şəkildə hərəkət edirdi. Həmişəki kimi güzgünün qarşısında dayanmadı, geyimini uzun-uzadı seçmədi, hətta çantasına hər şeyi qoyub-qoymadığını yoxlamağı da unutdu.

Pəncərənin o tərəfində, ağacın budağında bir quş oturmuşdu.

Balaca, boz rəngli, ən adi şəhər quşlarından biri idi. Yəqin ki, uçub getməzdən əvvəl təsadüfən budağa qonmuşdu.

Bununla belə, Banu gözlərini ondan çəkə bilmirdi.

— Banu, səhər yeməyi yeyəcəksən? — anasının səsi mətbəxdən eşidildi.

Qız elə diksindi ki, sanki qadağan olunmuş bir iş üstündə yaxalanmışdı. Tələsik çantasını götürdü.

— Yox, ana! Gecikirəm!

Otaqdan çıxıb qapıya tərəf yönəldi. Mətbəxdə anası artıq masanın yanında dayanmışdı. O, nəsə demək istəyirdi, amma qızı tələsik ayaqqabılarını geyinib qapının dəstəyinə uzandı.

— Banu, heç olmasa bir dəqiqə gözlə. Dünən sən hələ...

— Ana, xahiş edirəm, indi yox. Doğrudan da gecikirəm.

Onun səsində qıcıq vardı, amma bu qıcıqlığın arxasında çaşqınlıq gizlənirdi. Banu nə yuxusu haqqında danışmaq, nə müstəntiqlə söhbəti xatırlamaq, nə də yenidən Səvili düşünmək istəyirdi. Ona elə gəlirdi ki, bircə dəqiqə ləngisə, qaçmağa çalışdığı fikirlər elə buradaca, dəhlizdə ona çatacaq.

— Yaxşı, — anası sakitcə cavab verdi. — Sadəcə, özündən muğayat ol.

— Günün xoş keçsin, qızım.

Ana masanın yanında qalıb qızının uzaqlaşan addımlarını dinlədi. Ümid edirdi ki, zaman keçdikcə Banu sakitləşəcək və özü danışmaq istəyəcək. Amma narahatlığı onu tərk etmirdi. Son bir sutka ərzində qızı sanki ailəsindən uzaqlaşmışdı və ana əvvəlki yaxınlığı necə qaytaracağını bilmirdi.

Bu vaxt Banu çantasını böyrünə möhkəm sıxaraq pilləkənlərlə sürətlə aşağı düşürdü. Küçə onu həmişəki səs-küyü, sərin havası və öz işinin ardınca tələsən insanlarla qarşıladı.

O, hələ yuxusunda quşun ardınca getməyə niyə belə can atdığını, hətta oyaq vaxtı da bu qarşılaşmanın təsadüfi olmadığı hissindən niyə qurtula bilmədiyini anlamırdı.

O, hələ bilmirdi ki, Səvilin ölümündən sonra məktəb onun üçün heç vaxt əvvəlki kimi olmayacaq. Keçmiş yalnız xatirələrdə geri qayıtmır. Bəzən o, qəribə yuxulara çevrilərək insanı üz çevirməyə çalışdığı həqiqətlə üz-üzə qoyur.

Səkkizinci fəsil

Səvilin ölümündən bir neçə gün sonra sinif rəhbəri dərslər bitdikdən sonra şagirdlərdən sinifdə qalmağı xahiş etdi.

Uşaqlar müəllim masasının ətrafına toplaşanda o, sanki sözlərini ölçüb-biçirmiş kimi qısa müddət susdu, sonra asta, lakin qətiyyətli səslə danışmağa başladı:

— Bu gün Səvilin evinə gedəcəyik. Onun ailəsi indi çox ağır günlər yaşayır. Bəlkə də, bizim gəlişimiz yaxınlarına az da olsa təsəlli verər. Sizdən xahiş edirəm, özünüzü təmkinli aparın, səs-küy salmayın və unutmayın: biz baş verənləri müzakirə etməyə deyil, onlara başsağlığı verməyə gedirik.

Heç kim etiraz etmədi.

Banu sinif yoldaşlarının arasında dayanmış, gözlərini yerə dikmişdi. O, gec-tez Səvilin ailəsi ilə qarşılaşmalı olacaqlarını anlayırdı, amma son ana qədər bu görüşün o qədər də tez baş verməyəcəyinə ümid etmişdi. İndi isə qarşıdakı ziyarət haqqında düşünmək belə ürəyini sıxırdı.

Nərgiz yaxınlıqda dayanmışdı və heç kimlə göz-gözə gəlməməyə çalışırdı. Leyla susurdu. Adətən zarafat etmək fürsətini əldən verməyən Elvin isə bu dəfə qeyri-adi dərəcədə ciddi görünürdü. Müstəntiqlə söhbətdən sonra uşaqların arasında sanki görünməz bir divar ucalmışdı. Onlar hələ də eyni sinifdə oturur, bir-birlərinin səslərini eşidirdilər, amma əvvəlki rahatlıq və səmimiyyət artıq yox idi.

Heç kim hər birinin içində rahatlıq verməyən məsələ haqqında ilk söz açmağa cəsarət etmirdi: ayaqqabılar, ağac və Səvil haqqında.

Ayaqqabılar.

Ağac.

Səvil.

Bu xatirələr hər birinin arxasınca düşmüşdü. Görünür, hər kəs onlarla özünəməxsus şəkildə mübarizə aparmağa çalışırdı.

— Yaxşı, gedək, — deyə sinif rəhbəri dilləndi.

Uşaqlar səssizcə qapıya tərəf yönəldilər.

Səvilin evi gur küçədən bir qədər aralıda, hərəkət etdikcə zəif cırıltı ilə açılıb-bağlanan, düzgün örtülməyən alçaq darvazanın arxasında yerləşirdi. Kiçik, köhnə ev həyətin dərinliyində dayanmışdı. Fasadı çoxdan öz ilkin rəngini itirmiş, bəzi yerlərdə suvağı tökülmüşdü. Girişin yanında divara söykənmiş bir neçə taxta parçası və lazımsız əşyalar vardı.

Banu addımlarını yavaşıtdı.

O, indiyədək burada olmamışdı. Düzünü desək, Səvilin harada yaşadığı barədə heç düşünməmişdi. Banu sinif yoldaşlarının dərsdən sonra valideynlərinin, axşam yeməyinin və gündəlik qayğıların gözlədiyi adi mənzillərə, yaxud evlərə qayıtdıqlarını düşünməyə alışmışdı. Bəzi uşaqların ondan daha sadə şəraitdə yaşadığını bilirdi, amma onların həyat şəraitinin nə dərəcədə fərqlənə biləcəyini heç vaxt təsəvvür etməyə çalışmamışdı.

İndi isə yad bir darvazanın qarşısında dayanmışdı və nədənsə içəri girməyə qorxurdu.

— Uşaqlar, zəhmət olmasa, içəri keçin, — deyə sinif rəhbəri asta səslə xatırlatdı.

Banu da digərlərinin ardınca həyətə daxil oldu.

Evin içi darısqal idi. Dar dəhliz kiçik bir otağa açılırdı. Divarların boyunca köhnə mebellər düzülmüşdü. Döşəmənin taxtaları uzun müddət istifadə olunmaqdan qaralmış və yeyilib hamarlanmışdı. Solmuş divar kağızları bəzi yerlərdə divardan qopmuşdu. Sadə masanın üstündə səliqə ilə sərilmiş süfrə, yanında isə qapıları köhnəlib sürtülmüş bir şkaf vardı.

Ev təmiz idi, amma şəraitin nə qədər sadə olduğunu görməmək mümkün deyildi.