Banu

Nərgiz yenidən ağlamağa başladı. Banu istər-istəməz telefonu qulağından bir qədər araladı. Elə bil rəfiqəsinin hönkürtüləri ona da ağrı verirdi.

— Banu, mən qorxuram...

— Nədən qorxursan? — Banu özünü laqeyd göstərməyə çalışaraq soruşdu. — Nə etmisən ki?

— Bizim zarafatımız...

Nərgiz göz yaşlarına boğuldu.

— Bizim zərərsiz zarafatımız bir insanın həyatına başa gəldi. Kaş sonunun belə olacağını biləydim... Kaş dünənki günü geri qaytara biləydim! İlahi, biz nə etdik?!

Banu qəfil dikəldi.

— Sus! Eşidirsən? Belə danışmağa cəsarət etmə!

— Amma axı biz...

— Biz günahkar deyilik!

O, bu sözləri o qədər tələsik söylədi ki, sanki rəfiqəsinin cümləsini tamamlamasına imkan versə, bir daha yaddaşından silə bilməyəcəyi bir həqiqəti eşidəcəyindən qorxurdu.

— Özü günahkardır! Normal insan köhnə ayaqqabılara görə o qədər hündürlüyə dırmaşmazdı. Bir az ehtiyatlı olsaydı, heç nə baş verməzdi!

Bu sözlər hətta öz qulağına da amansız səsləndi. Lakin Banu yenə də həmin fikirdən bərk-bərk yapışırdı. Elə bil sərbəst nəfəs ala bilməsi bundan asılı idi.

Banu özünü inandırmağa çalışırdı ki, Səvil bu qərarı özü veribsə, deməli, məsuliyyət də onun üzərinə düşürdü. Əgər hər şey təsadüfən baş veribsə, onda heç kim olanlara görə cavabdeh olmamalı idi. Nərgizi də buna inandıra bilsə, bəlkə bir gün özünü də inandıra bilərdi.

Onun sözlərindən sonra rəfiqəsi uzun müddət susdu.

— Banu... — nəhayət, astadan pıçıldadı.

— Bəsdir! — Banu sərt şəkildə sözünü kəsdi. — Bu barədə daha bir kəlmə də danışma. Məni başa düşdün? Bir də heç vaxt bu mövzuya qayıtma.

— Amma mən onu düşünməkdən əl çəkə bilmirəm...

— Onda özünü buna məcbur et! — Banu kəskin səslə cavab verdi. — Əgər başına bəla gəlməsini istəmirsənsə, özünü ələ al. Sabah məktəbə gedəcəyik, hər şeyi əvvəlki kimi aparacağıq və diqqəti özümüzə çəkməyəcəyik. Nə qədər çox ağlayıb hamıya günahkar olduğunu danışsan, bir o qədər çox sual yaranacaq... Bəs Leyla? O bilir?

— Əlbəttə, bilir. Axı o da bu işdə iştirak edib.

— O da qorxur...

— Boş yerə.

Banu inamlı danışmağa çalışırdı, hərçənd daxilində hər şey xoşagəlməz şəkildə sıxılırdı. O, bir neçə qətiyyətli cümlənin baş verənlərin onun üzərindəki təsirini aradan qaldırmağa kifayət edəcəyinə inanmaq istəyirdi.

— Qulaq as, Nərgiz. Bu, bədbəxt hadisə idi. Biz heç kimin zərər görməsini istəməmişdik. Heç birimiz Səvilə pislik etmək niyyətində deyildik.

— Amma axı onun ayaqqabılarını biz gizlətmişdik...

— Nə olsun? Biz onu ağaca dırmaşmağa məcbur etməmişdik ki! — Banu səsini qaldırdı, sonra bir qədər susub daha alçaq səslə əlavə etdi: — Deməli, taleyi belə imiş. Bizim bununla heç bir əlaqəmiz yoxdur.

Nərgiz cavab vermədi.

Zəngi ilk olaraq Banu bitirdi.

Bir neçə saniyə sönmüş ekrana hərəkətsiz baxdı. Sanki telefonun yenidən zəng çalacağını və kimsə ona səhv baş verdiyini, Səvilin sağ olduğunu, bütün bunların isə mənasız bir anlaşılmazlıqdan ibarət olduğunu söyləyəcəyini gözləyirdi.

Amma telefon susurdu.

Banu yavaşca çarpayının kənarında oturdu.

Nə dəhşətli gün idi! Hələ səhər hər şey adi, hətta qayğısız görünürdü. İndi isə elə bir hadisə baş vermişdi ki, Banu bu barədə sakitcə düşünməyi belə bacarmırdı.

Pəncərənin arxasında alaqaranlıq çökürdü. Otaq getdikcə qaralır, yalnız dəhlizdən süzülən nazik işıq zolağı aralı qalmış qapının arasından içəri düşürdü.

Qonaq otağından valideynlərinin səsləri eşidilirdi. Səvda ərinə nəsə danışır, o gülür, sonra cavab verir, az sonra isə hər ikisi yenidən gülüşürdülər.

Onların həyatı sanki heç nə baş verməmiş kimi davam edirdi.

Adi, sakit, isti bir həyat... Ev söhbətləri, axşam yeməyinin və anasının ətirinin qoxusu, sakit zarafatlar və sabahın da bugünkü kimi adi bir gün olacağına inam.

Banu isə qaranlıq otaqda oturmuş, telefonu ovucuna sıxmışdı.

O, nəyin dəyişdiyini izah edə bilmirdi, amma əvvəlki rahatlıq artıq yox idi. Ona elə gəlirdi ki, otağın divarları yavaş-yavaş bir-birinə yaxınlaşaraq onu bütün dünyadan ayırır, hava isə getdikcə ağırlaşır.

Cəmi bir saat əvvəl bura onun otağı idi. Xəyal qura, gülə, planlar qura və özünü təhlükəsiz hiss edə bildiyi bir məkan.

İndi isə bu otaq ona həbsxananı xatırladırdı.

Səhər Banu heç cür yataqdan qalxmaq istəmirdi. Gecə boyu o yan-bu yana çevrilərək yatmağa çalışmış, lakin narahat düşüncələr onu dönə-dönə Nərgizlə etdiyi telefon söhbətinə qaytarmışdı. Qısa sürən yuxusu belə ona rahatlıq gətirməmişdi. Xoşagəlməz hisslər yox olmaq əvəzinə, sanki onunla birlikdə yeni günə keçmişdi.

Uzun müddətdən bəri ilk dəfə idi ki, heç qayıtmaq istəmədiyi bir yerə getmək üçün özünü məcbur etməli olurdu.

Məktəbdə onu nə gözləyirdi? Şagirdləri sorğu-suala tutacaqdılarmı? Ayaqqabıları kimin gizlətdiyini öyrənəcəkdilərmi? Bəs kimsə onun da bu işdə əli olduğunu başa düşsə, onda nə olacaqdı?

Suallar bir-birinin ardınca yaranır, onun adətən səhərlər düşündüyü xarici görünüş, geyim və qarşıdakı dərslər haqqında fikirlərə yer qoymurdu.

Banu bir-iki gün evdə qala, özünü narahat hiss etdiyini söyləyə bilərdi. Amma bu, yalnız əlavə diqqət çəkərdi. Üstəlik, valideynlərinə də izahat verməli olacaqdı. Halbuki onlara nə deyəcəyini heç təsəvvür edə bilmirdi.

Özünü toparlamağa çalışaraq, nəhayət, evdən çıxdı. Daxilində qorxu və şübhələr hələ də davam etsə də, zahirən sakit görünməyə çalışırdı.

Həmin gün məktəb tamam başqa cür görünürdü. Səmanı ağır, boz buludlar bürümüşdü və arabir yerə xırda yağış damcıları düşürdü. Banu istər-istəməz düşündü ki, elə bil təbiət də baş verən faciəyə yas tutur.

Şagirdlər bir-bir hündür qara darvazadan içəri keçirdilər. Adətən bu saatlarda məktəbin həyəti gülüş, salamlaşma və şən söhbətlərlə dolu olardı. İndi isə uşaqlar kiçik qruplar halında toplaşır, bir-biri ilə astadan danışırdılar. Sanki hər kəs məktəbin həyətinə çökmüş ağır sükutu pozmaqdan çəkinirdi.

Banu qeyri-ixtiyari addımlarını yavaşıtdı.

Elə bu zaman ağacı gördü.

Ağacın ətrafı lentlə hasarlanmışdı. Hələ dünən o, məktəbin həyətindəki digər ağaclardan heç nə ilə fərqlənməyən adi bir ağac idi. İndi isə yad və vahiməli görünürdü. Bir qədər aralıda məktəbin işçilərindən biri dayanmış, şagirdlərin hasara yaxınlaşmamasına nəzarət edirdi.

Banu başını qaldırıb ağacın sıx budaqlarına baxdı.

Artıq budaqlarda heç bir ayaqqabı yox idi.

Budaqlar bomboş idi və küləyin təsiri ilə yırğalanırdı. Dünən burada ayaqqabıların asılı olduğunu, bu dəhşətli hadisənin də məhz həmin ayaqqabılardan başladığını xatırladan heç nə qalmamışdı.

Qız üzünü çevirərək girişə tərəf yönəldi.

Lakin foyeyə daxil olan kimi qəfil dayandı.

Elə qarşısında Səvilin şəkli qoyulmuşdu.

Səvilin özü deyil, yalnız çərçivəyə salınmış fotosu... Şəklin kənarından qara matəm lenti asılmışdı.

Fotodan Banuna iri, şabalıdı rəngli gözlər baxırdı. Səvilin üzündə tanış ifadə vardı — sakit, bir qədər sadəlövh. Elə bil indicə gülümsəyib adi bir şey haqqında danışmağa başlayacaqdı. Sanki bu şəklin məktəb yoldaşlarının onunla bağlı son xatirələrindən birinə çevriləcəyindən heç xəbəri yox idi.

Banunun daxilində nəsə sıxıldı.

O, tələsik baxışlarını yayındırdı və fotoşəklin qarşısında bir saniyə belə artıq dayanmamaq üçün sinfə tərəf getdi.

Sinifə çatanda şagirdlərin demək olar ki, hamısının artıq gəldiyini gördü. Leyla ilə Nərgiz pəncərənin yanında dayanmış, bir-birinə sıxılmışdılar. Astadan söhbət edirdilər, lakin Banunu görən kimi susdular.

Hər ikisinin gözləri ağlamaqdan qızarmışdı.

Bir anlıq Banua elə gəldi ki, rəfiqələri indi onun yanına gələcəklər. Lakin onlar pəncərənin yanında qaldılar. Aralarında sanki heç kimin keçməyə cəsarət etmədiyi görünməz bir sədd yaranmışdı.

Elə bu vaxt sinfə sinif rəhbəri Naidə Rizvanovna daxil oldu.

O, şagirdlərdən yerlərində əyləşmələrini xahiş etdi və bir müddət susaraq hamıya baxdı. Adətən ciddi və təmkinli görünən müəllimənin üzü bu gün xüsusilə yorğun idi. O, nə deyəcəyini götür-qoy edirdi. Çünki deyiləcək heç bir sözün baş verənləri izah edə bilməyəcəyini, Səvili tanıyanların kədərini yüngülləşdirməyəcəyini anlayırdı.

Nəhayət, danışmağa başladı:

— Dünən dəhşətli bir faciə baş verdi. Biz sinif yoldaşınız Səvili itirdik. Hər gün sizinlə eyni partalarda oturan, sizinlə birlikdə dərs oxuyan, söhbət edən, fikirlərini bölüşən bir qızı itirdik. Hələ dünən o, aranızda idi, bu gün isə onun yeri boş qalıb.

Naidə Rizvanovnanın səsi titrədi.

O, həyəcanını cilovlamağa çalışaraq bir anlıq gözlərini aşağı saldı, sonra sözünə davam etdi:

— Səvil çalışqan, tərbiyəli, mehriban və qayğıkeş bir şagird idi. O, hər bir insan kimi hörmətə və qayğıya layiq idi. Bu barədə danışmaq mənim üçün çox ağırdır. Biz onun qarşısında uzun bir ömür olduğunu düşünürdük. Məktəbi bitirəcəyinə, öz yolunu seçəcəyinə, arzularını həyata keçirəcəyinə ümid edirdik. İndi isə bizə yalnız onu xatırlamaq qalır.

«Mehriban? Qayğıkeş?» — Banu istər-istəməz düşündü.

Gözləri önündə yenidən ağacın budağından asılmış köhnə ayaqqabılar canlandı.

«Görəsən, bir cüt ayaqqabıya görə niyə o qədər hündürlüyə dırmaşmalı idi?»

Bir anlıq Banu özünü daha rahat hiss etdi. Adət etdiyi narazılıq və qıcıq hissi qorxusunu kölgədə qoydu və ona rahat bir fikirdən yapışmağa imkan verdi: Səvil özü düşünülməmiş bir hərəkət etmiş, özünü təhlükəyə atmışdı. Deməli, Banu özünü günahkar hiss etməməli idi.

«İndi onun ucbatından hamı əzab çəkməlidir», — deyə düşündü. Səvilə qəzəblənirdi. Çünki o, ölümündən sonra da Banunun rahatlığını pozmağa davam edirdi.

Banu bu fikrin nə qədər dəhşətli olduğunu dərhal dərk etmədi.

O, qorxurdu. Narahatlıq da keçirirdi. Baş verənləri mümkün qədər tez unutmaq, əvvəlki həyatına qayıtmaq və bir daha Səvilin adını eşitməmək istəyirdi.

Amma öz günahını etiraf etməyə hələ hazır deyildi.

Ən azından, hələlik.

Naidə Rizvanovna susdu. Banu başını qaldıranda müəllimənin yanağından yavaşca süzülən bir göz yaşı gördü. Müəllimə kədərini şagirdlərə göstərmək istəmirmiş kimi tələsik pəncərəyə tərəf çevrildi, lakin həyəcanını daha gizlədə bilmədi.

Sinifə sükut çökdü.

Bu, yoxlama işi başlamazdan əvvəl hər kəsin müəllimin diqqətini çəkməmək üçün susduğu adi sükut deyildi. Nə də kiminsə uğursuz zarafatından sonra yaranan qısa səssizlik idi. Bu sükut ağır və yad idi. Elə bil hər kəs öz düşüncələri ilə baş-başa qalmışdı.

Banu qəfil özünü gülmək istəyindən saxlaya bilmədiyini hiss etdi.

Baş verənlər ona gülməli gəldiyindən deyildi. O özü də bu qəribə istəyin haradan qaynaqlandığını anlamırdı. Bəlkə də, gərginlik o qədər artmışdı ki, artıq necə reaksiya verəcəyini bilmirdi. Birdən yadına düşdü ki, sinif heç vaxt bu qədər həmrəy şəkildə susmağı bacarmamışdı.

Dodaqlarının kənarı hiss olunmayacaq dərəcədə tərpəndi.

Banu dərhal başını aşağı saldı. Kiminsə bu arzuolunmaz təbəssümü görəcəyindən qorxurdu.

— Gəlin, Səvilin xatirəsini bir dəqiqəlik sükutla yad edək, — Naidə Rizvanovna asta səslə dedi. — Qoy ruhu şad olsun.

Şagirdlər başlarını aşağı əydilər.

Banu da hamı kimi kədərli görünməyə çalışaraq başını əydi. Əllərini partanın altında bir-birinə sıxmış, hərəkətsiz oturmuşdu. Hər keçən saniyə daha da dözülməz hala gələn sükutu dinləyirdi.

«Bir azdan qurtaracaq», — deyə özünü inandırırdı.

Bir dəqiqəlik sükut bitəcək, dərs başlayacaq, sonra da digər dərslər bir-birini əvəz edəcəkdi. Sadəcə ehtiyatlı davranmaq, artıq-əskik danışmamaq və qorxunun ona üstün gəlməsinə imkan verməmək lazım idi.

Banu özünü inandırırdı ki, gec-tez hər şey yenidən öz axarına düşəcək.

Ən azından, buna çox inanmaq istəyirdi.

Beşinci fəsil

Dərslər bir-birinin ardınca uzanıb gedirdi. Üstəlik, məhz bu gün — sanki qəsdən! Yeddi yox, altı da yox, düz səkkiz dərs!

Banu qıcıqlandığını güclə gizlədirdi. Baxışlarını müəllimdən pəncərəyə, sonra da tavana yönəldir, baş verənlərdən heç olmasa bir neçə dəqiqəliyinə uzaqlaşmağa çalışırdı. Müəllimlərin sözləri qulağında yeknəsəq bir uğultuya çevrilmişdi; deyilənlərin demək olar ki, heç biri yaddaşında qalmırdı. Arabir saata baxır, əqrəblərin nəhayət sürətlənəcəyinə ümid edirdi.

Nərgizlə Leyla həmişəkindən xeyli sakit idilər. Hətta Banuya baxmaqdan belə çəkinirdilər. Nə Banu ilə, nə də bir-birləri ilə danışırdılar. Sanki aralarında qəfildən görünməz bir divar ucalmışdı. Tənəffüslərdə də hər üçü yerlərində oturub qalır, digər şagirdlər isə dəhlizə çıxıb alçaq səslə söhbətləşərək yenidən sinfə qayıdırdılar. Bu pıçıltılar Səvilin ölümündən sonra sinifdə hökm sürən ağır ab-havanı daha da gücləndirirdi.

Nəhayət, gün axşama doğru əyilməyə başladı.

Sonuncu dərs — anatomiya — bitmək üzrə idi. Lövhənin üstündən asılmış saatın tıqqıltısı Banunun qulağına həmişəkindən daha gur gəlirdi. O, tez-tez saatın siferblatına baxır, sanki bircə baxışı ilə zamanı sürətləndirə biləcəyini düşünürdü.

Dərsin başa çatdığını bildirən musiqi səslənəndə Banu hiss olunmayacaq dərəcədə dərindən nəfəs aldı.

Bütün gün ərzində tənəffüslərdə eyni kədərli uvertüra səslənmişdi. Melodiya şüuruna o qədər həkk olunmuşdu ki, indi ətrafı sükut bürüsə də, Banıya elə gəlirdi, musiqi hələ də səslənməkdədir.

Dərslər başa çatmışdı.

Uzun və əzablı günün nəhayət bitməsinə sevinən Banu qızlarla söhbətə birinci özü başlamaq qərarına gəldi. Bu gərginlik içində evə getmək istəmirdi. Əmin idi ki, bir az səmimi söhbət etsələr, əvvəlki kimi bir neçə zarafatlaşsalar, hər şey tədricən öz qaydasına düşəcək. Axı onlar neçə illər idi ki, dost idilər. Banu bircə dəhşətli səhvin münasibətlərini birdəfəlik məhv edə biləcəyinə inanmaq istəmirdi.

Bu fikirlə Nərgizlə Leylanın yanına yaxınlaşdı.

— Qızlar, bəsdir də, mənə hirslənməyin. Mənim üçün də asan deyil, elə bilirsiniz? Heç kim hər şeyin belə nəticələnəcəyini bilmirdi. Nə baş verəcəyini əvvəlcədən görə bilməzdik.

Nərgiz ona elə ciddi baxdı ki, Banu istər-istəməz susdu. Qız cavab verməyə tələsmirdi. Sanki elə sözlər axtarırdı ki, daha artıq inciklik yaratmasın.

— Biz sənə hirslənmirik, Banu, — nəhayət, Leyla yorğun səslə dilləndi. — Ən azından, məsələ təkcə hirslənməkdə deyil. Hamımız səhv etmişik. İndi isə bununla yaşamağı öyrənməliyik. Bir məsələdə haqlısan: doğrudan da, Səvilin başına belə bir hadisə gələcəyini təsəvvür edə bilməzdik...

O, sözünü yarımçıq kəsdi. Cümləni tamamlamağa gücü çatmadı.

— Amma bunda özü günahkardır, — Banu tələsik dilləndi. — Ağaca çıxmamalı idi!

Nərgizlə Leyla eyni anda ona tərəf çevrildilər. Baxışlarında elə bir heyrət vardı ki, Banu bir anlıq nə deyəcəyini bilmədi. Lakin az sonra inadla çənəsini qaldırdı, sanki öz haqlılığını müdafiə etməyə hazırlaşırdı.

— Sən bunu necə deyə bilirsən? — Nərgiz sakitcə soruşdu. — O, ora bizim ucbatımızdan çıxdı, Banu. Ayaqqabılarını biz gizlətmişdik, onları axtarmağa biz məcbur etmişdik. İndi isə o, artıq həyatda yoxdur.

Son sözlər Nərgizin istədiyindən daha ucadan səsləndi. Banu qorxuyla ətrafa göz gəzdirdi, halbuki sinif artıq boşalmışdı. Ona elə gəldi ki, kimsə qapının arxasında dayanıb söhbətlərini eşidə bilər.

— Yaxşı, bəsdir, — deyə səsini alçaldaraq tələsik dilləndi. — Nə olubsa, olub. Artıq heç nəyi dəyişə bilmərik. Heç olmasa, gəlin, dalaşmağı dayandıraq və yenidən normal ünsiyyət qurmağa çalışaq. Axı biz həmişə mehriban olmuşuq.

Banu yüngül, az qala zarafatla danışmağa çalışırdı. Sanki söhbət bir neçə barışıq sözündən sonra unudula biləcək adi bir inciklikdən gedirdi. O, əvvəlki əmin-amanlıq hissini geri qaytarmaq istəyirdi — yanında rəfiqələrinin olduğu, heç nəyin adət etdiyi həyatına təhlükə yaratmadığı o günləri.

Amma Nərgiz gülümsəmədi.

— Sənə əvvəlki dostluğumuzu vəd edə bilmərəm, Banu.

Banu onun çiyninə toxunmaq istəyəndə Nərgiz əlini nəzakətlə, amma qətiyyətlə kənara çəkdi.

— Bir az tək qalmalı, öz fikirlərimlə baş-başa olmalıyam. Daha heç nə baş verməyibmiş kimi davranmaq istəmirəm. Açığı, mənə elə gəlir ki, sənin yanında olanda çox vaxt hadisələrin nəticəsi barədə düşünməyi unuduram.

O, bunları heç bir qəzəb hiss etdirmədən söylədi. Məhz buna görə də sözləri Banunu daha çox incitdi.

Cavab gözləmədən arxasını çevirib çıxışa tərəf yönəldi. Banu bir neçə saniyə yerindən tərpənmədən onun arxasınca baxdı. Rəfiqəsinin onu həqiqətən tək qoyub getdiyinə inanmaq istəmirdi.

— Nərgiz! — deyə səsləndi.

Amma qız heç dönüb arxaya baxmadı.

Leyla qapının yanında bir qədər ləngidi. Üzündə çaşqınlıq və yorğunluq ifadəsi vardı. Ancaq Banuyla nə danışacağını tapa bilmədi. Nəhayət, gözlərini yerə dikib Nərgizin ardınca tələsdi.

Banu boş sinifdə tək qaldı.

— Elə olsun! — deyə incik-incik mızıldandı. — Görək mənsiz necə bacaracaqsınız!

Sözləri özünün hiss etdiyindən daha inamlı səsləndi. Banu çantasını götürüb dəhlizə qaçdı. Qızların arxasınca çatmaq istəyirdi. Onları saxlamağa, onu dinləməyə və elə davranmaqdan əl çəkməyə məcbur etmək istəyirdi ki, guya baş verənlərin yeganə günahkarı o imiş.

Lakin sinifdən çıxan kimi dayandı.

Qarşısında tanımadığı bir qadın dayanmışdı. Geyiminə və ciddi üz ifadəsinə baxan kimi Banu onun məktəb işçilərindən olmadığını anladı. Qız bu qadını əvvəllər məktəbdə heç vaxt görməmişdi. Ancaq indi yad qadın elə bil kimi axtardığını əvvəlcədən bilirmiş kimi birbaşa ona baxırdı.

— Ağayeva Banu?

Banu donub qaldı. Qadının məhz ona müraciət etdiyini anlamaq üçün bir neçə saniyə vaxt lazım oldu.

— Bəli, mənəm.

— Zəhmət olmasa, mənimlə müəllimlər otağına keçin. Sizinlə danışmalıyıq.

Banu qaşlarını çatdı və çantasının qayışını daha möhkəm sıxdı.

— Nə üçün? Mən heç nə etməmişəm. Evdə məni gözləyirlər, dərslər də artıq qurtarıb.

— Narahat olmayın, — qadın sakit səslə cavab verdi. — Söhbətimiz çox vaxt aparmayacaq.

Banu bu vədə inanmadı. Bir daha pilləkənə tərəf baxdı. Nərgizlə Leyla artıq gözdən itmişdilər. Yenə də sanki onlara çatmaq ümidi vardı. Sonra üzünü tanımadığı qadına çevirdi.

— Bağışlayın, bəs siz kimsiniz?

— Müstəntiq.

Bu bircə kəlmə Banunun daxilində hər şeyi xoşagəlməz bir qorxu ilə sıxmağa kifayət etdi.

O, indiyədək özünü inandırmağa çalışırdı ki, baş verənlər bir müddət məktəbdə danışılacaq, sonra isə yavaş-yavaş unudulacaq dəhşətli bir hadisə olaraq qalacaq. Ümid edirdi ki, həyat əvvəlki axarına qayıdacaq, Səvilin ölümü isə onunla arzuları arasında dayanmayacaq.

Amma bu qadın nə başsağlığı vermək, nə də məktəb qaydalarını xatırlatmaq üçün gəlmişdi. Onun gəlişinin özü göstərirdi ki, baş verənlər sonuncu dərslə birlikdə bitməyəcək və artıq elə suallar veriləcək ki, onlardan yaxa qurtarmaq mümkün olmayacaq.

Qadın səbirlə gözləyirdi.

Banu yavaşca başını tərpətdi və onun ardınca getdi.

Bütün gün ərzində ilk dəfə idi ki, o, həqiqətən qorxurdu.

Altıncı fəsil

Müəllimlər otağının qapısı önündə Banu dayandı.

Qapının qarşısında cəmi bir neçə saniyə ləngisə də, gözləmək ona sonsuz dərəcədə uzun görünürdü. Müfəttiş haqqında düşünmək qarnında xoşagəlməz bir sıxıntı yaradır, ovuclarını isə soyuq tər basırdı.

Banu sakitləşmək üçün dərindən nəfəs aldı.

Sadəcə danışacağıq. Axı mən Səvilin ölməsini istəmirdim. Ona pislik arzulamamışdım.

Bu fikirlər ona bir anlıq cəsarət versə də, az sonra yaddaşında başqa bir xatirə canlandı və özünü daha da ağır hiss etdi.

Amma ayaqqabılarını biz oğurlamışdıq.

Barmaqlarını sıxıb sonra yavaşca açdı. Hələ dünən bu hərəkət onlara əyləncəli görünürdü, dostları ilə birlikdə gülüb danışacaqları adi bir zarafat idi. İndi isə «zarafat» sözü tamam başqa məna daşıyırdı — onda gülməli heç nə qalmamışdı.

Zarafat ölümlə nəticələnmişdi.

Banu qapını itələdi.

Müəllimlər otağında qeyri-adi bir sükut hökm sürürdü. Bir neçə müəllim bir-biri ilə danışmadan sənədləri nəzərdən keçirirdi. Hətta dəhlizdən gələn səslər belə boğuq eşidilir, otaqdakı gərginlik sanki havadan hiss olunurdu.

Masalardan birinin arxasında qırx yaşlarında bir qadın əyləşmişdi. Qarşısında açıq qovluq, onun yanında isə səliqə ilə düzülmüş kağızlar, qeyd dəftərçəsi və qələm vardı.

— Banu? — qadın başını qaldıraraq soruşdu.

— Bəli.

— Buyur, keç, əyləş.

Banu sakit görünməyə çalışaraq qadının qarşısında oturdu. Qadın ona nə xüsusi sərtliklə, nə də mərhəmətlə baxdı, sonra qovluğu açdı.

— Sənə Səvil haqqında bir neçə sual vermək istəyirəm. Çalış, sakit cavab ver və yalnız həqiqətən xatırladıqlarını danış. Nəyisə bilmirsənsə və ya xatırlaya bilmirsənsə, bunu da olduğu kimi söylə. Yaxşı?

— Yaxşı, — Banu astadan cavab verdi.

— Səvili tanıyırdın?

— Bəli. Eyni sinifdə oxuyurduq.

— Dost idiniz?

— Xeyr.

— Bəs münasibətləriniz necə idi? Yaxşı ünsiyyət qururdunuz?

Banu başını güclə hiss olunacaq dərəcədə buladı.

— Demək olar ki, danışmırdıq.

— Tez-tez söhbət edirdiniz?

— Bəzən, amma yaxın deyildik.

Müstəntiq bir neçə qeyd apardı.

— Onu necə xatırlayırsan?

Banu çiyinlərini çəkdi. Sanki sual güclə tanıdığı bir insan haqqında verilmişdi.

— Adi bir qız idi. Sakit. Başqa nə deyəcəyimi bilmirəm. Biz dost deyildik.

Qadın gözlərini qaldırdı, lakin cavaba heç bir münasibət bildirmədi.

— Səvillə sonuncu dəfə nə vaxt danışmısan?

Banu bir anlıq tərəddüd etdi.

— Yəqin ki, dünən.

— Nədən danışırdınız?

— Xatırlamıram. Deyəsən, elə də vacib bir şeydən danışmırdıq.

— Dərslərdən sonra onu gördün?

— Xeyr.

— Hara getdiyini bilirsən?

— Xeyr.

— Sinif yoldaşlarınızdan kimlər dərsdən sonra məktəbdə qalmışdı?

— Bilmirəm.

Müstəntiq qeyd dəftərçəsinin səhifəsini çevirdi və eyni sakit səslə soruşdu:

— Səvilin ayaqqabılarının ağacın üstündə olduğunu və onları götürməyə çalışdığını bilirdin?

Banunun ürəyi qabırğalarına ağrılı şəkildə çırpıldı.

— Xeyr.

Cavab ağzından həddindən artıq tələsik çıxdı. Banu özü də bunu anladı, amma artıq geri çəkilmək gec idi.

Müstəntiq növbəti qeydi apardı.

— Yaxşı. Bəs dünən Nərgiz, Leyla və Elvinlə birlikdə idin?

Banu gözlərini qaldırdı.

— Bəli.

— Harada idiniz?

— Məktəbdə. Sonra getdik.

— Hamınız birlikdə?

— Bəli.

— Həyətdə söhbət edirdiniz?

— Deyəsən, bəli.

— Bir ara ağacın yanında oldunuz?

Banu dodaqlarının quruduğunu hiss etdi.

— Xatırlamıram.

Qadın qələmi kənara qoyub ona daha diqqətlə baxdı.

— Doğrudan da xatırlamırsan, yoxsa cavab vermək istəmirsən?

— Həqiqətən xatırlamıram, — Banu səsini inamlı çıxarmağa çalışaraq təkrarladı.

Müstəntiq onunla mübahisə etmədi. Yenidən qeydlərinə baxmağa başladı. Banu isə hərəkətsiz oturaraq gözlərini masanın kənarına zillədi.

Banu gözlərini qaldırmağa qorxurdu. Ona elə gəlirdi ki, müstəntiq yalan danışdığını dərhal anlayacaq. O, qısa cavabların və özünü bilməzliyə vurmağın arxasında gizlənərək etirafdan yayınmağa çalışırdı.

O, Səvillə dost deyildi. Demək olar ki, onunla danışmırdı. Səvilin dərsdən sonra hara getdiyini görməmişdi. Ağacın yanında nə baş verdiyindən xəbəri yox idi.

Belə düşünmək daha asan idi. Ən azından, Banu buna inanmaq istəyirdi.

Müstəntiq növbəti sualı vermək üçün qeyd dəftərçəsini bağlayanda telefonu zəng çaldı.

— Bağışla, bir dəqiqə, — deyərək qadın ayağa qalxdı.

Pəncərəyə tərəf çəkilib zəngə cavab verdi.

— Bəli, eşidirəm.

Banu istər-istəməz gərginləşdi. Qarşı tərəfin nə dediyini eşitmirdi, ancaq müstəntiqin alçaq səslə verdiyi sualları və cavabı diqqətlə dinlədiyi qısa fasilələri duyurdu.

Söhbət cəmi bir neçə dəqiqə çəkdi, amma Banuya bu dəqiqələr sonsuz göründü. Kimin zəng etdiyini, nə baş verdiyini təxmin etməyə çalışdıqca narahatlığı daha da artırdı.

Nəhayət, müstəntiq dedi:

— Yaxşı. Başa düşdüm. Təşəkkür edirəm.

Zəngi bitirib masaya qayıtdı və bir müddət susaraq Banunu süzdü.

— Banu, doğrudanmı heç nə xatırlamadığını iddia etməkdə davam etmək istəyirsən?

Qızın daxilində hər şey düyünləndi.

— Mən... nəyi nəzərdə tutduğunuzu başa düşmürəm.

— İndicə həmkarımla danışırdım. Nərgiz, Leyla və Elvin artıq izahat veriblər.

Banu donub qaldı.

— Nə danışıblar?

— Dünən Səvilə zarafat etmək qərarına gəldiyinizi söyləyiblər.

Banunun ağzı qurudu. Nəsə etiraz etmək istədi, amma bir kəlmə belə deyə bilmədi.

— Onların sözlərinə görə, Səvilin ayaqqabılarını götürüb ağacda gizlətmisiniz.

Qız gözlərini yerə dikdi.

Sonuncu ümidi də puç oldu. Cəmi bir dəqiqə əvvəl ehtiyatlı cavablarının ona bu otaqdan heç nə etiraf etmədən çıxmağa kömək edəcəyinə inanırdı. İndi isə bu ümid sadəlövhlük kimi görünürdü.

— Mən... — Banu sözə başladı, amma səsi onu yarı yolda qoydu.

— Mən sinif yoldaşlarını dinləmişəm. İndi isə hadisələrin sənin baxış bucağından necə baş verdiyini eşitmək istəyirəm.