Banu

— Doğrudanmı? O qədər gözəldir? — anası maraqla soruşdu. — Bəs qiyməti nə qədərdir?

Banu dərindən nəfəs aldı.

— Dörd yüz doxsan doqquz manat.

Telefonun o biri başında sükut yarandı.

— Zarafat edirsən?

— Yox, ana.

— Banu, bir don üçün bu, həddindən artıq bahadır. Mən sənə o qədər pul verə bilmərəm, ona görə də heç bunu ağlına belə gətirmə.

Qızın üzündəki təbəssüm yavaş-yavaş yox oldu.

— Anacan...

O, gözlərinin yaşardığını özü də hiss etmədi.

— Səndən çox xahiş edirəm. O qədər xoşuma gəlib ki! Hələ heç vaxt bundan gözəl bir şey görməmişəm.

— Səni başa düşürəm, canım, amma bu o demək deyil ki, xoşuna gələn hər şeyi almalıyıq.

— Amma məzun gecəsi həyatda yalnız bir dəfə olur! — Banunun səsi titrədi. — Söz verirəm, bir daha heç nə istəməyəcəyəm. And içirəm! Təkcə bu donu. Xahiş edirəm, anacan...

Göz yaşları yanaqlarından süzüldü. Banu onları tələsik ovucu ilə silməyə çalışdı, amma artıq ağlamağını saxlaya bilmirdi. O vaxta qədər öz işi ilə məşğul olan satıcı başını qaldırdı, bir neçə müştəri isə qızın hıçqırıqlarını eşidib istər-istəməz onlara tərəf çevrildi.

Telefonun o biri başında sükut hökm sürdü.

Banu telefonu bərk-bərk sıxaraq dayanmışdı və qəti bir “yox” cavabı eşitməkdən qorxurdu. Anasının onu sevdiyini bilirdi, amma söhbət puldan gedəndə anasının nə qədər qətiyyətli ola bildiyini də yaxşı anlayırdı.

Nəhayət, anası ağır bir ah çəkdi.

— Yaxşı.

Banu yerində donub qaldı, eşitdiyinə dərhal inanmadı.

— Get, donunu al, — anası sözünə davam etdi. — Amma unutma ki, bu, məzun gecəsi üçün hədiyyədir. Bundan sonra bütün yeni istəklərini də ödəyəcəyimi gözləmə. Hətta donuna uyğun, inanılmaz gözəl ayaqqabı tapsan belə.

Banu bir neçə saniyə susdu. Gözlənilməz qələbəsindən heyrətə gəlmişdi.

— Pulu kartına köçürəcəyəm. Amma söz ver ki, bundan sonra xoşuna gələn hər əşyaya görə belə tamaşa göstərməyəcəksən.

— Söz verirəm! — Banu tələsik cavab verdi.

Banu anlayırdı ki, anası bu güzəşti donun zəruri olduğuna görə deyil, onun göz yaşlarına dözə bilmədiyi üçün etmişdi. Amma indi düzgün davranıb-davranmadığı barədə düşünmək istəmirdi.

— Çox sağ ol, anacan! Min dəfə sağ ol! Səni çox sevirəm!

— Mən də səni sevirəm, əzizim. İndi evə qayıt, görüm özünə necə bir obraz fikirləşmisən.

— Yaxşı! Tezliklə gələcəyəm!

Banu zəngi bitirdi və sanki anasının icazəsi yarandığı kimi qəfil yoxa çıxa bilərmiş kimi bir neçə saniyə telefonun ekranına baxdı.

Amma yox. Anası həqiqətən razılaşmışdı.

Qız başını qaldırıb rəfiqələrinə tərəf çevrildi.

Nərgiz hələ də zümrüdü rəngli dona kədərlə baxırdı.

— Anam isə mənə icazə vermədi, — o, sakitcə dedi.

Banu xoşbəxt təbəssümünü gizlədə bilmədi.

— Mənə icazə verdi! İndi pulu köçürəcək.

Leyla dərhal canlandı.

— Gözlə! Mən də anama zəng edəcəyəm!

Banu yenidən tanış həyəcanı hiss etdi.

O, qəfil dona tamam başqa gözlə baxdı. Bir dəqiqə əvvəl bu don onun ən böyük arzusu idi. İndi isə alış-veriş gerçəkləşəndə, başqa birinin onu ondan əvvəl ala biləcəyi fikri, demək olar, dözülməz görünürdü.

Nərgiz rəfiqələrindən birindən o birinə baxdı və deyəsən, hadisələrin hara getdiyini artıq təxmin edirdi.

— Qızlar, axı başa düşürsünüz ki, don birdənədir...

Amma artıq heç kim ona qulaq asmırdı.

Leyla anasına zəng etmək üçün cəld kənara çəkildi, Banu isə pulun köçürülüb-köçürülmədiyini yoxlamaq üçün bank tətbiqini yenidən açdı.

— Kim birinci ödəsə, don da onun olacaq! — Leyla rəfiqələrinin yanına qayıdanda qətiyyətlə elan etdi.

— Razıyam! — Banu dərhal cavab verdi.

Hər ikisi digərini qabaqlamaq ümidi ilə eyni anda kassaya tərəf yönəldi.

Bu vaxta qədər sakitliyini qoruyan satıcı qadın indi çaşqın görünürdü. Qarşısında əllərində telefon tutmuş, sanki bu alış-veriş məzun gecəsi üçün geyim seçməkdən daha böyük bir məsələnin həllindən asılı olan iki həyəcanlı qız dayanmışdı.

Saniyələr dözülməz dərəcədə yavaş keçirdi.

Banu gözlərini telefonun ekranından çəkmir, pul köçürməsini gözləyirdi. Leyla da eyni şeyi edirdi. Nərgiz isə bir qədər kənarda dayanıb baş verənləri sanki əsl yarışa tamaşa edirmiş kimi maraqla izləyirdi.

— Xahiş edirəm, heç olmasa dalaşmayın, — satıcı ehtiyatla xahiş etdi.

— Dalaşmarıq, — Banu ilə Leyla ona baxmadan eyni anda cavab verdilər.

Butikdə sükut çökdü.

Banu ilə Leyla kassanın yanında dayanıb gözlərini telefonlarının ekranından çəkmirdilər. Hər ikisi artıq analarından alış-veriş üçün razılıq almışdı; indi yalnız pul köçürmələrini gözləmək qalırdı.

— Pul gəldi! — bank bildirişlərini görən kimi, demək olar, eyni anda səsləndilər.

Leyla cəld tətbiqi açıb telefonu birinci satıcıya uzatdı.

Banu da onun ardınca hərəkət etdi, nə qədər həyəcanlandığını göstərməməyə çalışırdı. Ona elə gəlirdi ki, hər şeyi cəmi bir neçə saniyə həll edəcək: bir an geciksə, don rəfiqəsinə qismət olacaq.

Satıcı ödəniş terminalına tərəf çevrildi, qızlar isə kənarında donub qaldılar. Hər biri alış-verişin ilk olaraq məhz onun adına rəsmiləşəcəyinə ümid edirdi.

Üçüncü fəsil

— Tin!

Ödəniş terminalından gələn qısa siqnal gözlənilmədən yüksək səslə eşidildi. Leyla telefonu birinci yaxınlaşdırmışdı və kassanın ekranında ödənişin təsdiqləndiyi barədə məlumat göründü. Banu qeyri-ixtiyari öz telefonuna baxdı, lakin onun köçürməsi artıq heç nəyi dəyişə bilməzdi: paltar rəfiqəsinə qismət olmuşdu.

Alış-veriş başa çatmışdı.

— Alındı! — Leyla sevincək qışqırdı.

O, qələbə sevinci ilə əllərini havaya qaldırdı və mağazanın ortasında rəqs etməyə başladı. Nə ətrafdakı alıcıları, nə də cəmi bir dəqiqə əvvəl özünün də həyəcanını güclə gizlətdiyini xatırlayırdı.

Banu isə yerində donub qalmışdı.

Hələ gözlərindən yaş axmırdı, amma boğazında düyün yaranmış, sifəti sanki daşlaşmışdı. Bir neçə dəqiqə əvvəl o, buraxılış gecəsinə zümrüd rəngli paltarda gələcəyini, ətrafdakıların nəzərlərinin ona dikiləcəyini və nəhayət, özünü həqiqətən gözəl hiss edəcəyini xəyal edirdi. İndi isə bütün bu təsəvvürlər bir anda puça çıxmışdı. Paltarı Leyla almışdı.

Banu da ödəniş edə bilərdi. Anası ona pul köçürməyə razılıq vermişdi. Lakin Leyla ondan tez tərpənmişdi və artıq baş verənləri dəyişmək mümkün deyildi.

Paltarın xoşbəxt sahibi rəfiqəsinin əhvalındakı dəyişikliyi, deyəsən, heç hiss etmirdi. O, güzgünün qarşısında fırlanır, saçlarını düzəldir, müxtəlif rəqs hərəkətləri sınayırdı. Sanki artıq buraxılış mərasiminin səhnəsində dayanmış, alqış sədaları altında rəqs edirdi.

Nərgizlə Banu isə susaraq onun bu çıxışını izləyirdilər.

— Baxın, nə xoşbəxtdir! — nəhayət, Nərgiz gülümsəyərək dilləndi.

Banu Leylaya baxdı. Rəfiqəsi daha mürəkkəb bir hərəkət etməyə çalışarkən öz ayaqlarına dolaşdı və az qala müvazinətini itirəcəkdi. Ancaq dərhal özünü toparlayıb heç nə olmamış kimi, əvvəlkindən də böyük həvəslə rəqsini davam etdirdi.

Nərgiz gözlərini qıyaraq başını buladı və özünü dəhşətə gəlmiş kimi göstərərək dilləndi:

— Ay qızlar, sizdən xahiş edirəm! Əgər bu qız buraxılış gecəsində də belə rəqs etsə, məcbur olub təcili başqa şəhərə köçməli olacağıq. Axı bizim şirkətin ümumi imicini bu qədər korlamaq olmaz!

Leyla onun sözlərini eşidib qəhqəhə çəkdi.

— Paxıllığını sakitcə çək!

— Mən? Sənə? — Nərgiz əlini teatrallıqla sinəsinə qoydu. — Mən sadəcə nüfuzumuzun qayğısına qalıram. Kimsə sənin bu hərəkətlərini görüb hamımızın belə olduğumuzu düşünər!

Banu istər-istəməz gülümsədi. Bir az sonra isə Leylanın heç utanmadan özünü peşəkar rəqqasə kimi aparmasına baxıb Nərgizlə birlikdə gülməyə başladı.

Bir neçə dəqiqəlik incikliyi unuda bildi. Hətta özünü inandırmağa çalışdı ki, elə də böyük bir hadisə baş verməyib və bundan heç də geri qalmayan başqa bir paltar tapa bilər.

Demək olar ki, inandırmışdı.

Lakin vitrinin arxasındakı zümrüd rəngli parçaya yenidən nəzər salan kimi içindəki inciklik təzələnirdi. Banu ağlı ilə Leylanın heç bir pislik etmədiyini anlayırdı. O, sadəcə daha cəld davranmışdı. Bununla belə, bu həqiqəti qəbul etmək düşündüyündən qat-qat çətin idi.

Təxminən bir saat sonra Banu evə çatdı.

Bir az əvvəlki sevincindən əsər-əlamət qalmamışdı. Qapının önündə dayanıb sanki özünü toplamağa çalışdı, sonra zəngin düyməsini basdı.

Qapı, demək olar ki, dərhal açıldı.

Qarşısında ev paltarında, əlində isti çay fincanı tutmuş Səvda dayanmışdı. O, qızına mehribanlıqla gülümsədi, lakin Banunun qaşqabaqlı üzünü görən kimi təəccüblə qaşlarını qaldırdı.

— Ay Allah, sənə nə olub?

Banu heç nə cavab vermədi. Anasının yanından səssizcə keçərək birbaşa öz otağına yönəldi.

Səvda qızını baxışları ilə ötürdü, fincanı kiçik masanın üstünə qoydu və onun arxasınca səslənmədi. Bir az vaxt verməyə qərar verdi. İstəsə, nə baş verdiyini özü danışardı.

Otağın qapısı örtüldü.

Tək qalan Banu artıq özünü saxlaya bilmədi.

O, özünü çarpayının üstünə atdı, üzünü yastığa basdıraraq hönkür-hönkür ağlamağa başladı.

Bu, sadəcə məyusluqdan yaranan göz yaşları deyildi. Banuya elə gəlirdi ki, artıq gələcəyinin bir hissəsinə çevirdiyi vacib bir şey birdən-birə dağılıb. O, buraxılış gecəsində həmin paltarı geyinəcəyini o qədər çox xəyal etmişdi ki, artıq paltarla onun təcəssüm etdirdiyi arzunu bir-birindən ayıra bilmirdi.

Sanki paltarla birlikdə bayramın sevincli gözləntisi də yox olmuşdu.

O, göz yaşlarını saxlamaq üçün yastığın kənarını bərk-bərk sıxırdı, lakin yaşlar daha da güclənirdi. Ona elə gəlirdi ki, buraxılış gecəsi artıq mənasını itirib. Əgər arzuladığı məhz həmin paltarı geyinə bilməyəcəksə, musiqi, şəkillər, saç düzümü və makiyaj kimə lazımdır?

Tanış otaq göz yaşlarının arasından bulanıq görünürdü. Masanın üstündə kosmetik vasitələr, yanında isə səhərdən bəri buraxılış gecəsi üçün geyim seçərkən vərəqlədiyi açıq jurnallar vardı. Pəncərənin arxasında hava qaralır, alaqaranlığın kölgələri divarların üzərinə yavaş-yavaş yayılırdı.

Ətrafdakı hər şey əvvəlki kimi qalsa da, Banunun gözündə sanki dünya bütün rənglərini itirmişdi.

O, bəlkə də, həddindən artıq şişirtdiyini anlayırdı. Buraxılış gecəsinə hələ vaxt vardı və şübhəsiz ki, başqa bir gözəl paltar tapmaq mümkün olardı. Amma bu düşüncə də ona təsəlli vermirdi. Hətta özünün də əhəmiyyətsiz hesab etdiyi bir səbəbə görə bu qədər üzülməsinə və özünü ələ ala bilməməsinə əsəbiləşirdi.

Qapı asta-asta aralandı.

Səvda içəri boylandı. Qızını bu vəziyyətdə görəndə dayandı və bir neçə saniyə dinməzcə ona baxdı.

Baxışlarında nə qəzəb, nə də istehza vardı. Sadəcə təəccüb və yüngül narahatlıq hiss olunurdu.

Səvda qızının xasiyyətini yaxşı tanıyırdı. Banu emosional və tez özündən çıxan bir qız idi. Bəzən kiçik bir xoşagəlməz hadisə onun üçün əsl fırtınaya çevrilirdi. Səvdanın özü isə sakitliyini qorumağı bacarır, əvvəlcə baş verənləri anlamağa, sonra çıxış yolu axtarmağa üstünlük verirdi.

Ana olduğu illər ərzində bir şeyi yaxşı öyrənmişdi: hisslərinin içində boğulan qızını əmrlə sakitləşdirmək mümkün deyildi. Belə anlarda Banu ilə səbirli danışmaq, incikliyinin ucbatından görə bilmədiyi həqiqətləri ona anlatmağa çalışmaq lazım idi.

Səvda səssizcə çarpayıya yaxınlaşdı və qızının yanında oturdu.

— Nə olub, Banu?

Qızı başını qaldırmadan hərəkətsiz qaldı.

Banu heç nə izah etmək istəmirdi, amma susmaq da getdikcə çətinləşirdi. O, anasının sualını cavabsız qoyub təkbaşına ağlamağa davam edə bilərdi. Lakin son saatlarda içində yığılan gərginlik hisslərini gizlətmək istəyindən daha güclü idi.

Banu yavaşca dikəlib çarpayının kənarında oturdu. Ayaqlarını aşağı salladı, anasının gözlərinə baxmaqdan yayınaraq əsəbi halda köynəyinin qolunu əlləşdirməyə başladı.

— Mən... Leyla... O paltar...

Səvda onu tələsdirmədi.

— Ana, Leyla paltarı aldı, — Banu nəhayət dilləndi. — Həmin zümrüd rəngli paltarı. Mən isə çatdıra bilmədim...

Səsi titrədi, gözləri yenidən yaşla doldu.

Səvda səhərki söhbətlərini xatırlayırdı və qızının hansı paltardan danışdığını dərhal anladı. Banu pul üçün o qədər israr etmişdi ki, anası sonda onun alışına kömək etməyə razılaşmışdı. İndi isə görünür, hər şey onun gözlədiyi kimi alınmamışdı.

Səvda mehribanlıqla qızının əlinə toxundu.

— Əzizim, o paltarı nə qədər çox istədiyini başa düşürəm. İndi nə qədər məyus olduğunu da anlayıram. Amma inan mənə, həyat bununla bitmir. Bir az vaxt keçəcək və özün də təəccüblənəcəksən ki, görəsən, niyə bu qədər üzülmüşdün.

— Ana, sən məni başa düşmürsən! — Banu qəfil başını qaldırdı. — O, necə də gözəl idi! Kaş sən də görəydin! Amma onu mən yox, Leyla geyinəcək!

— Olsun, — Səvda sakitcə cavab verdi. — Məgər onun adına sevinmək olmaz? Axı o, sənin rəfiqəndir.

Banu qaşlarını çataraq üzünü yana çevirdi.

— O mənim rəfiqəm deyil. Biz sadəcə ünsiyyət saxlayırıq.

Səvda diqqətlə qızına baxdı və dodaqlarında xəfif təbəssüm yarandı.

— Doğrudan? Mənə elə gəlirdi ki, siz çox yaxınsınız.

— Heç kim mənə yaxın deyil! — Banu əsəbi halda dilləndi.

Sözlər o qədər sərt səsləndi ki, Səvda bir anlıq susdu. Qızının incikliyinin təsiri altında danışdığını yaxşı başa düşsə də, onunla mübahisə etmədi.

— Yaxşı, elə olsun, — nəhayət, dilləndi. — Amma sənin ailən var. Səni sevən, çətin anlarında sənə dəstək olmağa hazır olan insanlar var. Bu, əsl sərvətdir, hətta sən hələ onun qədrini hər zaman bilməsən belə. Heç bir paltar doğmaların sevgisi və insanların illər ərzində qurduğu dostluq qədər dəyərli ola bilməz.

Banu təəccüblə anasına baxdı.

— Sən mənimlə məzələnirsən? Bunun ailəyə nə dəxli var?

— Məsələ burasındadır ki, heç bir əşya sənin daxili rahatlığını əlindən alacaq, səni elə bir vəziyyətə salacaq qədər dəyərli olmamalıdır ki, sanki başına böyük bir fəlakət gəlibmiş kimi ağlayasan, — Səvda cavab verdi. — İstəyirəm ki, sahib olduqlarının qədrini biləsən və unutmayasan: hər kəsin imkanı eyni deyil.

Banu yavaş-yavaş sakitləşirdi, amma üzündə hələ də narazı, az qala etiraz dolu ifadə vardı. Anasının paltar haqqında söhbəti necə ailə, minnətdarlıq və həyat dəyərləri barədə mühazirəyə çevirdiyini anlaya bilmirdi.

Bütün bunların onun məyusluğu ilə nə əlaqəsi vardı?

O, arzuladığı paltarı itirmişdi, anası isə ona təsəlli vermək əvəzinə, tamamilə başqa mövzulardan danışırdı. Bunlar Banunun nəzərində əlaqəsiz və yersiz söhbətlər idi.

— Həmişə belə edirsən! — deyə o, etirazla dilləndi. — Nə vaxt kefim pozulsa, başlayırsan mənə necə yaşamalı olduğumu, nəyin qədrini bilməli olduğumu izah etməyə. Elə bil bunları eşidəndə özümü yaxşı hiss edəcəyəm!

— Mən sənin üzülməyinə qadağa qoymağa çalışmıram, — Səvda cavab verdi. — Sadəcə istəyirəm ki, həqiqətən vacib olan şeyləri unutmayasan.

— İnsan üçün vacib olan onu xoşbəxt edən şeylərdir!

— Bəs sən xoşbəxtliyin səni nəyin xoşbəxt etdiyini həqiqətən bildiyinə əminsən?

Banu təəccüblə anasına baxdı.

— Əlbəttə! Mən gözəl yaşamaq, heç nədən korluq çəkməmək, səyahət etmək, xoşuma gələn hər şeyi almaq və həyatda nəyəsə nail olmuş insanlarla ünsiyyət qurmaq istəyirəm. Bunda nə pis şey var?

— İstəklərin özündə pis heç nə yoxdur, — Səvda sakitcə cavab verdi. — Pis olan odur ki, insan öz arzularının arxasınca gedərkən başqalarını görməzliyə vurur, özünü onlardan üstün tutur və dünyanın onun hər istəyini yerinə yetirməyə borclu olmadığını unudur.

Banu istehzalı şəkildə gülümsədi.

— Yenə başladın. Bəs mən kimləri görməliyəm? Heç nəyə nail olmayanları? Öz imkanlarından belə istifadə etməyi bacarmayanları?

Səvdanın səsində ilk dəfə sərtlik duyuldu.

— İnsanlar haqqında belə yüngül mühakimə yürütmə, Banu. Sən onların nələrdən keçdiyini, hansı çətinliklərlə üzləşdiyini, istədikləri kimi yaşamaqlarına nələrin mane olduğunu bilmirsən. İnsanın pulu və imkanları azdır deyə o, başqalarından daha dəyərsiz olmur.

— Bəs onda niyə çalışmaq lazımdır? — Banu çiyinlərini çəkdi. — İnsan ağıllıdırsa, həyatını dəyişməyin yolunu tapacaq. Yox, əgər bacarmırsa, deməli, bəxti gətirməyib, başı da elə işləmirmiş.

Səvda susaraq qızına baxdı. Sanki onun dediklərinə həqiqətən inanıb-inanmadığını anlamağa çalışırdı.

— Bəs sən özün həyatını istədiyin kimi dəyişə bilmisən?

Banu qaşlarını çatdı.

— Nə?

— İstədiyinə nail ola bilmisən?

— Bu, tamam başqa məsələdir!

— Niyə ki?

— Çünki paltar başqa şeydir, həyat isə tamam başqa!

— Əlbəttə, — Səvda razılaşdı. — Amma hətta belə sadə bir hadisə də bəzən bizə xatırladır ki, hər şey bizim istəyimizdən asılı deyil. İnsan xəyal qura, planlar qura, əlindən gələni edə bilər. Amma bu, dünyanın onun hər arzusunu yerinə yetirməyə borclu olduğu demək deyil.

Banu üzünü yana çevirdi. Ona elə gəlirdi ki, anası qəsdən xoşagəlməz bir həqiqəti sübut etməyə çalışır. Halbuki onun fikrincə, paltar məsələsi bu qədər ciddi söhbətə dəyməzdi.

Lakin bir az sonra üzündə yenidən inadkar ifadə yarandı. O, sanki mühüm bir qərar vermiş kimi dikəldi və gözlənilməz qətiyyətlə Səvdaya baxdı.

— Yaxşı. Bəlkə, indi o paltar mənim deyil, amma bir gün elə bir paltar geyinəcəyəm ki, onun yanında bu, adi bir əski parçası kimi görünəcək! Bir də yadında saxla, ana: elə bir gün gələcək ki, mən öz kralımla birlikdə taxtın yanında dayanacağam. Mən hökmranlıq edəcəyəm, bütün imperiya ayaqlarımın altında olacaq! İnsanlar mənə hörmət edəcək, məndən qorxacaq və əmrlərimi yerinə yetirəcəklər. İstədiyim hər şeyə sahib olacağam, çünki öz taleyimi özüm dəyişəcəyəm!

Səvda dinmədən onu dinləyirdi.

— Çünki mən xüsusi biriyəm! — Banu öz sözlərindən getdikcə daha çox ruhlanaraq davam etdi. — Mən hamıdan ağıllı, hiyləgər və gözələm. Hamı kimi yaşamaq fikrim yoxdur. Mən daha böyük işlər üçün dünyaya gəlmişəm!

Səvdanın dodaqlarında güclə sezilən təbəssüm yaransa da, baxışları düşüncəli idi.

— Bəs hamıdan xoşbəxt də olacaqsan?

Banu susdu.

— Nə?

— Soruşuram ki, var-dövlətə, hakimiyyətə və şöhrətə sahib olandan sonra hamıdan xoşbəxt olacaqsan?

Qız anasına elə baxdı ki, sanki o, tamamilə mənasız bir sual vermişdi.

— Əlbəttə! Məgər var-dövlət, dəbdəbə və şöhrət insanı xoşbəxt etmir? Nə axmaq sualdır!

— Hər şeyin bu qədər sadə olduğuna əmin deyiləm.

— Əlbəttə, — Banu istehza ilə güldü. — Sən həmişə hər şeyi çətinləşdirməyin bir yolunu tapırsan.

Səvda qızının növbəti atmaca sözünə incimədən dərindən nəfəs aldı.

— Mən isə sənə tamam başqa şeylər arzulayıram, əzizim. Uzun və sağlam ömür yaşamağını, həyatda öz mənanı tapmağını, sevməyi və başqalarının da səni sevməsinə imkan verməyi istəyirəm. Yanında güvəndiyin insanlar olsun, hər səhər yeni bir günə sevinmək üçün sənə səbəb versin. İstəyirəm ki, yalnız arzuladığın şeyə sahib olanda deyil, həyat planlaşdırdığın kimi getməyəndə də xoşbəxt olmağı bacarasan.

Banu üzünü turşutdu.

— Pf... Nə qədər sadə səslənir. Həm də necə darıxdırıcı!

O, başını bulayaraq anasına açıq-aşkar məyusluqla baxdı.

— Sən yaşamağı bacarmırsan, ana.

Səvda susdu.

— Həm də həyatın uğursuz keçib, — Banu əlavə etdi.

Otağa sükut çökdü.

Səvdanın üzündəki ifadə yalnız bir anlıq dəyişdi, amma Banu bunu gördü. O, məhz belə baxışlardan bir qədər çəkinirdi. Bu baxış nə qəzəbli, nə də əsəbi idi. Sadəcə, qızının həddi aşdığı anlarda anasının gözlərində yaranan səssiz və ağır bir ifadə idi.

Səvda dərhal cavab vermədi. Sanki nə deyəcəyini deyil, hər sözünə müqavimətlə qarşılaşdığı bu söhbəti davam etdirməyə dəyib-dəymədiyini düşünürdü.

Nəhayət, sakitcə dilləndi:

— Artıq səninlə mübahisə etməyəcəyəm.

Banu heç nə demədi.

— Sənə vacib hesab etdiyim şeyləri izah etməyə çalışdım, — Səvda sözünə davam etdi. — Amma görünür, bəzi həqiqətləri əvvəlcədən anlamaq mümkün deyil. Başqalarının məsləhətləri insana kömək edə bilər, lakin insan əsl dərsi yalnız öz qərarlarının nəticələri ilə üzləşəndə öyrənir.

O, çarpayıdan qalxaraq ev paltarının qırışlarını düzəltdi.

— Həyat ən yaxşı müəllimdir, Banu. O, sənə mənim öyrədə biləcəyimdən daha çox şey öyrədəcək. Ancaq unutma: onun dərsləri həmişə asan olmur.

Banu etiraz etmək üçün ağzını açmışdı ki, həmin an mənzilin qapısının zəngi eşidildi.

Səvda başını dəhlizə tərəf çevirdi.

— Atandır.

O, otaqdan çıxdı və qapını aralı qoydu.

Banu çarpayıda oturub qaldı. Anasının ardınca baxdı, sonra qaşlarını çataraq onların söhbətini yenidən xatırlamağa başladı.

«Həyat ən yaxşı müəllimdir».

Qız istehza ilə gülümsədi.

Anası nə deyirdisə-desin, Banu nə istədiyini çox yaxşı bildiyinə əmin idi. O, arzularından əl çəkmək, azla kifayətlənmək və ya başqalarının xoşbəxtlik haqqında təsəvvürlərini qəbul etmək fikrində deyildi. Var-dövlətə, hakimiyyətə və hörmətə özü nail olacaqdı. Heç kim onu həddindən artıq böyük arzular qurduğuna inandıra bilməzdi.

O, özünün qeyri-adiliyinə ürəkdən inanırdı.

Deməli, gec-tez dünya da bunu mütləq qəbul etməli olacaqdı.

Dördüncü fəsil

Qapının ağzında atası dayanmışdı.

Səvda sanki bütün günü məhz bu anı gözləyirmiş kimi dərhal ona tərəf yaxınlaşdı. Əllərini ərinin boynuna dolayaraq ona sarıldı, bir neçə dəfə təraşdan sonra hamarlaşmış yanağından nəvazişlə öpdü, sonra gülərək əlini saçlarının üzərində gəzdirdi.

— Nəhayət, evdəsən...

Onun səsində o qədər hərarət vardı ki, elə bil ərinin evə qayıtması ilə birlikdə mənzilə yenidən rahatlıq və işıq dolmuşdu.

Atası gülümsəyərək arvadının belindən qucaqladı və onu özünə sıxdı.

— Darıxmısan?

— Çox, — Səvda asta səslə cavab verdi və onu yenidən öpdü.

Banu otağının qapısında dayanmış, çiynini qapı çərçivəsinə söykəyərək valideynlərini seyr edirdi. İstər-istəməz gülümsəyirdi. Anasının uzun iş günündən sonra atanı necə qarşıladığını, onun anası ilə necə zarafatlaşdığını, bir-birinə elə baxdıqlarını görmək Banunun xoşuna gəlirdi. Sanki həmin anlarda onlar üçün dünyada başqa heç kim yox idi. Atası evdən gedəndə Banu bir qədər kədərlənir, onun qayıdışı ilə isə həyat yenidən öz adi ahənginə düşürdü.

Belə anlarda ev ona daha da doğma, ailəsi isə zamanın və şəraitin belə dağıda bilməyəcəyi möhkəm, sarsılmaz bir qala kimi görünürdü.

Bəzən valideynlərinə baxarkən Banu sevgi haqqında düşünürdü. Görəsən, nə vaxtsa onun da şıltaq və seçici hesab etdiyi ürəyini fəth edə biləcək biri tapılacaqdımı? Yanında başqalarına bənzəməyən, güclü, özünə inamlı, etibarlı bir kişi olacaqdımı? Elə bir insan ki, onun yanında gözlərini rahatlıqla yumub heç nədən narahat olmayaydı, arxasında onu hər cür bəladan qorumağa qadir bir qayanın dayandığını biləydi.

O, xəyalən tanıdığı gəncləri bir-bir nəzərdən keçirdi: sinif yoldaşlarını, yuxarı sinif şagirdlərini və vaxtilə diqqətini cəlb etməyə çalışan oğlanları. Banu insanları müqayisə etməyə, onların müsbət və mənfi cəhətlərini seçməyə, davranışlarını, xarici görünüşlərini, hətta danışıq tərzlərini qiymətləndirməyə alışmışdı. O, ətrafındakı insanları bir baxışdan tanıya bildiyini düşünməyi xoşlayırdı. Halbuki öz mühakimələrinin bəzən nə qədər səthi olduğunun fərqinə belə varmırdı.

Bir az sonra burnunu çəkərək astadan güldü.

Yox. Tanıdığı insanların arasında belə biri yox idi.

Əlindəki telefon zəng çaldı. Ekranda Nərgizin adı göründü.

Banu telefonu ovucunda saxlayaraq atasına yaxınlaşdı və onu qucaqladı.

— İndi gəlirəm, ata.

— Əlbəttə, get, — atası gülümsəyərək qızının başını sığalladı.

Banu yenidən otağına qayıtdı, qapını arxasınca örtərək zəngə cavab verdi.

— Bəli, Nərgiz.

Banunun səsi sakit idi, amma Nərgiz cavab vermirdi. Adətən şən və canlı səslənən salamlaşma əvəzinə, o biri tərəfdən yalnız ağır nəfəs eşidilirdi.

— Nərgiz? Nə olub?

— Banu...

Rəfiqəsinin səsi çox zəif və qırıq-qırıq gəlirdi. Sanki hər sözü söyləmək onun üçün böyük çətinlik idi.

— Sənə nə olub? Danış!

Nərgiz bir neçə saniyə susdu, sonra nəhayət dilləndi:

— Səvil... ölüb...

Banu qaşlarını çatdı.

— Nə?

— Səvil ölüb, Banu.

Banu deyilən hər sözü eşitmişdi, amma onların mənası sanki şüuruna çatmaq istəmirdi.

— Sən zarafat edirsən?

— Yox...

— Nərgiz, əgər bu zarafatdırsa, çox iyrənc zarafatdır! Mənimlə belə zarafat etməyə cəsarət etmə!

— Mən zarafat etmirəm! — Nərgizin səsi titrədi. — O, ölüb, Banu. Artıq yoxdur.

Banu yerində donub qaldı, telefonu əlində daha bərk sıxdı.

— Necə olub?

— Hamı gedəndən sonra ağacdan asılı qalan ayaqqabılarını götürmək üçün geri qayıdıb. Heç kimdən kömək istəmək istəməyib, özü dırmaşıb... Sonra budaqdan sürüşüb yıxılıb. Elə hündürlükdən düşüb ki... — Nərgiz sözünü tamamlaya bilmədi.

Telefonun o biri tərəfindən boğuq hönkürtülər eşidildi.

Banunun barmaqlarının ucları buz kimi soyudu.

— Bunu haradan bilirsən?

— Mənə Alina danışdı. O, direktorun nəvəsi ilə dostdur. Deyir, artıq bütün məktəb bundan xəbərdardır...