Читать книгу Палимпсест. Поэтика средневековой латинской литературы (Олег Сергеевич Воскобойников) онлайн бесплатно на Bookz (13-ая страница книги)
Палимпсест. Поэтика средневековой латинской литературы
Палимпсест. Поэтика средневековой латинской литературы
Оценить:

3

Полная версия:

Палимпсест. Поэтика средневековой латинской литературы

282

О своей принципиальной иррациональности Фортуна говорит сама, разъясняя дотошной Природе «неизъяснимую чтойность своей безмерности». Albertino Mussato. De lite. P. 146.

283

Klibansky R. The School of Chartres // The Twelfth-Century Europe and the Foundations of Modern Society / Ed. by M. Clagett et al. Madison, 1961. P. 3–14; Gregory T. Anima mundi. La filosofia di Guglielmo di Conches e la scuola di Chartres. Firenze, [1955]. P. 186, 215; Id. Mundana sapientia. Forme di conoscenza nella cultura mediavale. Roma, 1992. P. 116–121; Speer A. Die entdeckte Natur. Untersuchungen zu Begründungsversuchen einer «scientia naturalis» im 12. Jahrhundert. Leiden; New York; Köln, 1998. S. 119–129, 232–239.

284

Adelmanni ex scholastico Leodiensi episcopi Brixiensis de Eucharistiae sacramento ad Berengarium epistola PL. Vol. 143. Col. 1289 A.

285

Готфрид вместе с Теодорихом Шартрским заступился за обвинявшегося в ереси парижского магистра на первом соборе, в Суассоне. Петр Абеляр. История моих бедствий. С. 38–41. Знаменитый цистерцианец, обращаясь к папе Евгению III, хвалит Жоффруа за то, что, несмотря на высокое звание легата, тот отказался от преподнесенного ему неким священником в Аквитании осетра и заставил дарителя принять пять су справедливой платы. Bernardus Claraevallensis. De consideratione. IV, V, 14 // Santi Bernardi opera. Vol. III Tractatus et opuscula / Ed. J. Leclercq, H. M. Rochais. Roma, 1963. P. 459.

286

Southern R. W. Scholastic Humanism and the Unification of Europe. Vol. 1: Foundations. Oxford, 2001. P. 58–101 (с анализом полемики предшествующих лет). Противоположную точку зрения см.: Verger J. Le cadre institutionnel de l’école de Chartres jusqu’à Jean de Salisbury // Aristote, l’école de Chartres et la cathédrale. Actes du Colloque Européen des 5 et 6 juillet 1997. Chartres, 1997. P. 19–32.

287

Gilson É. La philosophie au Moyen Âge. Paris, 1986. P. 258–278 (русский перевод этого классического свода, выполненный С. С. Неретиной, грешит целым рядом неточностей); De Libera A. La philosophie médiévale. Paris, 1993. P. 314–316; Коплстон Ч. История средневековой философии / Пер. И. Борисовой. М., 1997. С. 104–112. В рамках истории средневековой философии в строгом смысле слова Шартрская школа впервые была представлена объективно и с достаточной полнотой в нескольких главах коллективного труда: A History of Twelfth-Century Philosophy / Ed. by P. Dronke. Cambridge, 1988. Однако характерно, что Питер Дронке, сам посвятивший шартрцам не одно исследование, решил не выделять для школы специального раздела.

288

Courtenay W. Schools and Schools of Thought in the Twelfth Century // Mind Matters. Studies in Medieval and Early Modern Intellectual History in Honour of Marcia Colish / Ed. by C. Nedermann et al. Turnhout, 2010. P. 13–45.

289

Бахтин М. М. Эстетика словесного творчества. С. 290.

290

Подробнее см.: Воскобойников О. С. Тысячелетнее царство. С. 180–185, 327–328.

291

Schipperges H. Die Schulen von Chartres unter dem Einfluβ des Arabismus // Sudhoffs Archiv für Geschichte der Medizin und der Naturwissenschaften. 1956. Bd. 40. S. 200–208; Burnett Ch. Réception des mathématiques, de l’astronomie et de l’astrologie arabes à Chartres // Aristote, l’école de Chartres. P. 101–108.

292

Marenbon J. A Note on the Porretani // A History of Twelfth Century Western Philosophy. P. 353–357; De Libera A. La philosophie. P. 327–331.

293

Life and Work of Clarembald of Arras / Ed. by N. M. Häring. Toronto, 1965.

294

Hadot P. Le voile d’Isis. Essai sur l’histoire de l’idée de Nature. Paris, 2004. P. 91.

295

Lenaz L. Martiani Capellae De nuptiis Philologiae et Mercurii liber secundus. Introduzione, traduzione e commento. Padova, 1975. P. 101–120. Льюис, писавший в 1930‑х годах, не оставил в поэме камня на камне. Льюис Кл.Ст. Избранные работы. С. 103–106. В системе средневековых auctoritates оно заслуживает этого не менее, чем «Комментарий на „Сон Сципиона“» или «Утешение философией». Изложение «Бракосочетания» в контексте позднеантичной пайдейи: Адо И. Свободные искусства и философия в античной мысли / Пер. Е. Ф. Шичалиной. М., 2002. С. 162–185. Свод средневековых комментариев на «Бракосочетание»: Scoto Eriugena, Remigio di Auxerre, Bernardo Silvestre e Anonimi. Tutti i commenti a Marziano Capella / A cura di I. Ramelli. Milano, 2006. В Шартре знали и продолжали эту традицию комментирования Марциана. Русский перевод: Марциан Капелла. Бракосочетание Филологии и Меркурия / Пер., коммент. Ю. А. Шахова. Отв. ред. А. К. Гладков. М.; СПб., 2019.

296

«Siquidem phylologiam mercurio, tota preeuntis hymenei uirtute magnoque apollinis et musarum consensu, epithalamica sollempnitate coniunctam esse tam grai quam romulei uates contestantur, artibus his septem, quasi sine eis res agi non possit, interuenientibus. Nec inmerito. Nam, cum sint duo precipua phylosophandi instrumenta, intellectus eiusque interpretatio, intellectum autem quadriuium illuminet, eius uero interpretationem elegantem, rationabilem, ornatam triuium subministret, manifestum est eptatheucon totius phylosophie unicum ac singulare esse instrumentum. Phylosophia autem est amor sapientie; sapientia uero est integra comprehensio ueritatis eorum que sunt, quam nullus uel parum adipiscitur nisi amauerit. Nullus igitur sapiens nisi phylosophus»: Jeauneau É. «Lectio philosophorum». Études sur l’école de Chartres. Amsterdam, 1973. P. 90.

297

Bourgain P. Le tournant littéraire du milieu du XIIe siècle // Le XIIe siècle. Mutations et renouveau en France dans la première moitié du XIIe siècle / Éd. Fr. Gasparri. Paris, 1994. P. 304–305. См. также: Tilliette J.‑Y. La création littéraire du XIIe siècle vis-à-vis de la tradition // Tradition, Innovation, Invention. Fortschrittsverweigerung und Fortschrittsbewußtsein im Mittelalter / Hg. H.‑J. Schmidt. Berlin; New York, 2005. P. 433–434.

298

Zink M. Nature et poésie au Moyen Âge. Paris, 2006. P. 218.

299

Фома Аквинский. Сумма теологии / Пер. А. В. Апполонова. В 4 т. М., 2006–2011 (издание ghbjcnfyjdktyj).

300

Зюмтор П. Опыт построения средневековой поэтики. С. 143.

301

Ауэрбах Э. Данте – поэт земного мира / Пер. Г. В. Вдовиной. М., 2004. С. 81. Десять лет спустя, в 1939 году, Этьен Жильсон, тогда уже авторитетный историк средневековой философии и неотомист, посвятил целую книгу полемике с теми, кто пытался сделать томиста из Данте (хотя никто не отрицал влияния, оказанного великим схоластом на великого поэта), а из Беатриче – абстракцию. Жильсон Э. Данте и философия / Пер. Г. В. Вдовиной. М., 2010. С. 270–335.

302

Рай. II, 64–148; Vasoli C. Lectura Dantis Metelliana. I primi undici canti del «Paradiso». Roma, 1972. P. 27–51; Nardi B. «Lecturae» e altri studi danteschi. Firenze, 1990. P. 151–162; Stabile G. Dante e la filosofia della natura. Percezioni, linguaggi, cosmologie. Firenze, 2007. P. 85–124.

303

Ауэрбах Э. Мимесис. С. 205.

304

Burnett Ch. The Content and Affiliation of the Scientific Manuscripts Written at, or Brought to, Chartres in the Time of John of Salisbury // The World of John of Salisbury. P. 127–160.

305

The Latin Rhetorical Commentaries by Thierry of Chartres / Ed. by K. M. Fredborg. Toronto, 1988.

306

Camargo M. Essays on Medieval Retoric. Ashgate, 2012 (Variorum). Chapters I, V.

307

Von Moos P. Entre histoire et littérature. Communication et culture au Moyen Âge. Firenze, 2005. P. 295.

308

Leonardi Cl. Medioevo latino. La cultura dell’Europa cristiana. Firenze, 2004. P. 405–414; Santi Fr. L’età metaforica. Figure di Dio e letteratura latina medievale da Gregorio Magno a Dante. Spoleto, 2011. P. 247–250.

309

Johannes de Hauvilla. Architrenius / Ed. by W. Wetherbee. Cambridge, 1994; ср.: Ps.-Ovidius. De vetula / Hg. P. Klopsch. Leiden; Köln, 1967.

310

Stock B. The Implications. P. 327.

311

Johannes Saresberiensis. Metalogicon. I, 1 / Ed. J. B. Hall, K. S. B. Keats-Rohan. Turnhout, 1991. P. 13.

312

Ср. воспоминания Иоанна Солсберийского о своем обучении у Гильома Коншского, заканчивающиеся изящной похвалой грамматике (Johannes Saresberiensis. Metalogicon. I, 23–25. P. 50–55), с эпитафией Теодориху. О значении грамматики в педагогике Гильома см.: Fredborg K. M. William of Conches and his Grammar // Guillaume de Conches: philosophie et science au XIIe siècle / Études réunis par B. Obrist, I. Caiazzo. Firenze, 2011. P. 329–357.

313

Hugo de Sancto Victore. Didascalicon de studio legendi. III, IV / Ed. Ch. H. Buttimer. Washington, 1939. P. 55. О философии как пути единения с божеством: Ibid. I, II. P. 6–7; Baron R. Science et sagesse chez Hugues de Saint-Victor. Paris, 1957. P. 14–28.

314

Chatillon J. Les écoles de Chartres et de Saint Victor // La scuola nell’Occidente latino dell’alto Medioevo. Spoleto, 1972. Vol. 19. P. 795–857.

315

Wetherbee W. Platonism and Poetry in the Twelfth Century. The Literary Influence of the School of Chartres. Princeton, 1972. P. 28.

316

«Dicebat Bernardus Carnotensis nos esse quasi nanos gigantum umeris insidentes, ut possimus plura eis et remotiora videre, non utique proprii visus acumine, aut eminentnia corporis, sed quia in altum subvehimur et extollimur magnitudine gigantea»: Iohannes Saresberiensis. Metalogicon. III, 4. P. 116.

317

Жоно подробно раскрыл значение этой метафоры для интеллектуальной атмосферы Шартра. Jeauneau É. «Lectio philosophorum». P. 53–73; Speer A. Die entdeckte Natur. S. 76–84.

318

Вальтер Мап. Забавы придворных. IV, V / Пер. Р. Л. Шмаракова. М., 2020. С. 125. «Omnibus seculis sua displicuit modernitas et quevis etas a prima preteritam sibi pretulit»: Walter Map. De nugis curialium. IV, 5 / Ed. M. R. James. Oxford, 1983. P. 312.

319

Hartmann W. «Modernus» und «Antiquus»: zur Verbreitung und Bedeutung dieser Bezeichnungen in der wissenschaftlichen Literatur vom 9. Bis 12. Jahrhundert // Antiqui und Moderni. Traditionsbewußtsein im späten Mittelalter / Hg. A. Zimmermann. Berlin; New York, 1974. S. 38; Chenu M.‑D. La théologie au douzième siècle. Paris, 1966. P. 390–392.

320

Bourgain P. Entre vers et prose. L’expressivité dans l’écriture latine médiévale. Paris, 2015. P. 49; Zink M. La subjectivité littéraire. Autour du siècle de saint Louis. Paris, 1985. P. 181.

321

Леклерк Ж. Любовь к словесности и жажда Бога / Пер. Ю. Куркиной. М., 2015. С. 144–145; Курциус Э. Р. Европейская литература и латинское Средневековье. Т. 1. С. 320–349; Dronke P. The Medieval Poet and His World. Roma, 1984. P. 7–54.

322

«Quamvis multos ornatum verborum quaerere, paucos veritatem scientiae cognoscamus, nihil de multitudine, sed de paucorum probitate gloriantes soli veritati insudamus. Maluimus enim praetendere nudam veritatem quam palliatam falsitatem. Si quis tamen est, cui ariditas nostri sermonis displiceat, si nostri animi occupationes cognoverit, non tantum ornatum sermonis non quaesierit, sed de illo quod agimus stupebit. Quis enim ullus reliquus locus potest esse ornatui, cum oporteat quid et qualiter legamus cogitare, deinde legendo exponere, in disputationibus contra falsa declamare, de aliorum inventis iudicare, contra invidorum detractationes linguam acuere, ut iam in nobis impletum sit illud de filiis Israelis qui, reaedificantes templum, in una manu gladium, in alia lapidem habebant ? Sed haec hactenus»: Guillelmus de Conchis. Philosophia. II. Prologus. P. 41. Ср.: Неем 4, 17: «Одною рукою производили работу, а другою держали копье».

323

Jeauneau É. «Lectio philosophorum». P. 93–99; Brunner F. Creatio numerorum rerum est creatio // Mélanges René Crozet. Vol. 2. Poitiers, 1966. P. 719–725.

324

В подобной формулировке эта мысль встречается у авторитетных мыслителей XII века – Петра Абеляра, Гуго Сен-Викторского и Петра Ломбардского, – но не у самого Августина. См.: Gregory T. Anima mundi. P. 159, 165.

325

«Iterum quaeritur, an humana anima ante existat quam corpus et quando illi coniungitur. Dicimus illam non ante subsistere, quod probari potest ratione et auctoritate. Si enim ante esset, vel in miseria vel in beatitudine esset nullo praecedente merito. Auctoritate Augustini hoc probatur, qui dicit: Cotidie creat deus novas animas. Tempus vero coniunctionis illius cum corpore a nullo diffinitur. Nobis tamen post operationem informativae et concavativae virtutis videtur ; tunc enim naturalis virtus per membra potest discurrere, sine qua vita non potest esse nec anima in corpore». Guillelmus de Conchis. Philosophia. IV, XXVIII, 50. P. 112.

326

Воскобойников О. С. Гильом из Сен-Тьерри против Гильома Коншского: конфликт или диалог двух моделей познания? // Диалог со временем. 2017. Вып. 61. С. 159–173.

327

Характерные примеры литературно обработанных дискуссий – «Прение души и тела» Хильдеберта Лаварденского во Франции и «О бессмертии души» Альцида в Италии. Orth P. Hildeberts Prosimetrum De Quaerimonia und die Gedichte eines Anonyms. Untersuchungen und kritische Editionen. Wien, 2000. S. 69–96; Lucentini P. Liber Alcidi de immortalitate animae. Studio e edizione critica. Napoli, 1984. P. 3–138.

328

«Dux: Cui sententiae accedis: an illi quae dicit omnes animas simul esse creatas, an illi quae dicit cotidie novas animas creari? Philosophus: Christianus sum, non academicus. Cum Augustino igitur credo et sentio cotidie novas animas creari, non ex traduce, non ex aliqua materia, sed ex nichilo, solo iussu a creatore eas creari. Sed quando anima creatur, an statim ex quo homo concipitur, an quando corpus aptum anime in utero est formatum, an in die motus, an in hora nativitatis, non legi»: Guillelmus de Conchis. Dragmaticon philosophiae. VI, 25 / Ed. I. Ronca. Turnhout, 1997. P. 265.

329

«Non enim ad litteram credendum est Deum excostasse primum hominem»: Guillelmus de Conchis. Philosophia. I, XIII, 43. P. 38.

330

«Sed dicet aliquis: Quomodo discernam, quae actiones debeant iudicari animae et quae corporis?». «Sed quaeritur, cum istae sint animae proprietates, quare infans, in quo est anima, non discernit, intelligit et cetera. Ad hoc dicimus, quod anima hominis a creatore habens principium ex quo est, perfecta est in genere suo. Unde ex quo est, omnia sciret quae ab homine sciri possunt, nisi gravitas carnis esset, quod per primum hominem, qui ante corruptionem humanitatis, ex quo fuit, perfectam habuit scientiam humanam, probari potest. Sed modo corrupta humanitate, ex quo coniungitur corrupto, corrumpitur nec proprietates suas potest exercere, donec usus experientia et alicuius doctrina exercitata incipit discernere, veluti si aliquis cum subtili acie oculorum tenebroso carceri detrudatur, videre tamen non potest, nisi consuescat tenebris vel lumen accendatur; unde Vergilius: quantum non noxia corpora tardunt»: Ibid. IV, 26, 46. P. 110. Speer A. Die entdeckte Natur. S. 200–204.

331

Вергилий. Энеида. VI, 730–731 / Пер. С. Ошерова. С. 236.

332

Данте Алигьери. Чистилище. III, 34–45 / Пер. М. Лозинского. С. 167.

333

Wetherbee W. Philosophy, Cosmology, and the Twelfth Century Renaissance // A History of Twelfth-Century Philosophy. P. 27.

Вы ознакомились с фрагментом книги.

Для бесплатного чтения открыта только часть текста.

Приобретайте полный текст книги у нашего партнера:


Полная версия книги

Всего 2 форматов

bannerbanner