Апошні алгарытм

Разам з прэснай вадой зявіліся і камары, і мошкі. Калі ля лагуны гэтую радасць надзейна здзімала ветрам, то ў ціхай цясніне ім нішто не замінала ўзяцца за нас. Добра, што была кашуля, бо хутка маю шыю, рукі і твар размалявалі пухіры і чырвоныя ацёкі. Мой узровень рамантыкі, які пасля жудаснай ночы крыху нармалізаваўся, ізноў увайшоў у мядзведжы трэнд.

Апошнія метры мы прадзіраліся скрозь бамбук, зялёныя ствалы якога падымаліся суцэльнай сцяной. Сцежка знікла, здаецца, яна пралягла проста па дне ручая. Каб не мачэтэ, давялося б ісці па калена ў імклівай вадзе, дзе павыкручваеш ногі на камянях. Ды і мачэтэ не надта дапамагала: унізе ўтварыліся завалы з апалага лісця і сухіх палак. Да ўсяго ж бамбукавы кластэр быў раем для маскітаў – тыя дружнай ардой кінуліся адбіваць сваё жытло. Мне ўжо не хацелася ні іншых атолаў, ні нашага вострава, ні пальмаў, ні лагуны – нічога, хутчэй бы толькі выбрацца з гэтага пекла.

Бамбук раптам скончыўся. Скалы раступіліся, выпускаючы нас з цясніны. Мы выйшлі на палогі камяністы бераг. Свежы брыз абдаў распалены твар – адразу змёў лясную задуху і машкару.

Лагуны тут не было.

Рыфы пралягалі зусім побач, за дзесяткі метраў ад берага. Адразу за імі грукацеў акіян. Магутныя хвалі раз за разам накочваліся на барер, з цяжкім рэвам перавальваліся цераз яго ці прарываліся праз вузкія праходы і, дасягнуўшы берага, з шыпеннем рассцілалі карункавую посцілку па чорных камянях. Там, дзе паўставалі асобныя скалы, хвалі ўзляталі белымі слупамі, шалеючы ад выкліку гэтых манументальных ваяроў.

На поўдзень стромкія скалы паступова ішлі на спад. На поўнач яны падымаліся вышэй і недзе праз паўкіламетра ўразаліся ў акіян. У адным месцы гэты маналіт зверху да нізу раскроіў вузкі каньён. У падножжы сцяны рассыпаліся абломкі, ад невялікіх валуноў да глыбаў памерам з дом; расліннасць цалкам знікла.

Далей ад нас з зямлі падымаліся клубы белага дыму. Вецер падхопліваў яго, ірваў на шматкі і прыбіваў да скал – здавалася, там усё заслала лёгкім туманам. Пахла соллю, водарасцямі і тухлымі яйкамі.

Мы ўзяліся секчы бамбук. Я нахіляў тонкія сцябліны – Травень зносіў верхавіну, а потым за два-тры ўзмахі падсякаў ствол. Падбіралі даўжыню так, каб было не менш за чатыры метры.

Калі назбіраўся цэлы ворах, Травень паказаў на глыбу памерам з самазвал, што ляжала за сотню метраў ад нас:

– Цягні да таго каменя, – закамандаваў ён. – Толькі глядзі пад ногі, не стой ля адтулін!

Я падхапіў зялёных сцяблін, колькі змог, і павалок, абліваючыся потам. На паўдарозе зразумеў, што дым – гэта не дым: з тонкай шчыліны ў камені ішла гарачая пара. Краі гэтай шчыліны былі ўкрытыя светлым налётам. Далей, з невялікай дзіркі, аточанай жаўтаватым каўняром, таксама біў гарачы струменьчык.

Як жа не сунуць носа ў гэты цуд? Я затрымаўся ля фумаролы, ігнаруючы забарону. Пара прывабна клубілася, выходзіла аднекуль з нетраў зямлі. Так і карцела працягнуць руку, што і зрабіў. І тут жа адхапіў – абдало, быццам з носіка закіпелага чайніка. Толькі значна гарачэй. Да ўсяго прыпякло знізу праз тоўстыя падэшвы. Я ірвануў з распаленых камянёў. Наступную фумаролу ўжо абышоў, трымаючыся падалей: не хапала мне яшчэ расплаўленых красовак.

Каля глыбы, куды было загадана цягнуць бамбук, таксама парыла. Толькі гэта была не фумарола, а гарачая крыніца. Басейн памерам тры на пяць метраў, у якім сабралася празрыстая, з зеленаватым адценнем вада. Амаль вертыкальныя сцены: да вады – каля метра, і яшчэ метры з два да дна. Па няроўных краях выраслі выбеленыя беражкі з мінеральных адкладаў. З глыбіні жвава вырываліся бурбалкі, а з самой ямы, як з градзірні, валіла пара. У адрозненне ад фумаролы, тут не пякло пад падэшвамі, хіба што станеш зусім блізка, на самым краі.

Здавалася, нехта карерным экскаватарам проста вывернуў кавалак скалы і кінуў яго побач.

Следам Травень прывалок на плячах значна большы ахапак. Мы зрабілі яшчэ адзін рэйс. Потым назбіралі выкінутыя на бераг водарасці. Камандзіру, відаць, добра прыпякала ў голыя пяты – ён абматаў ногі гэтымі вільготнымі пасмамі. Далей мы заслалі яміну тонкім бамбукам, толькі па краях засталіся прасветы. Пасярэдзіне кінулі яшчэ адзін, тоўсты ствол. Зверху накідалі зеляніны, каб хоць неяк прыкрыць шчыліны паміж сцяблінамі.

Я не разумеў, навошта такія складанасці: пастка нібы на маманта, хіба што без завостраных калоў на дне. Калі гэта для крабаў, то яны не такія дурныя, каб добраахвотна лезці ў пекла. Хіба што гатаваць іх будзем на гэтай параварцы? Дык можна проста прывязаць ліянай за клюшню і апусціць у кіпень. Карцела спытаць. Але я рабіў выгляд, нібы ўсё жыццё толькі тым і займаюся – майструю пасткі для мамантаў. Ведаю, што да чаго, а каманды толькі цярплю.

Калі насціл быў гатовы, Травень загадаў мне лезці на скалу побач, а следам падсадзіў і Лабрыка. Закінуў наверх найдаўжэйшую бамбучыну, адзін канец якой быў зрэзаны пад вострым вуглом. Другую сцябліну прыхіліў побач, папярэдзіў, каб нікуды не перастаўляў.

– Па-першае, паглядвай на той каньён, – паказаў ён на разлом. – Калі вылезе Глышка – валі назад у лес. Ён бегае кепска, але камянямі шпурляе добра.

– А па-другое?

– Не злазь, пакуль не вярнуся. Гэтай бамбучынай бі яму па вачах, не давай вылезці!

– Дык уцякаць ці біцца?

Але крыкнуў ужо наўздагон. Травень падхапіў з зямлі яшчэ адну сцябліну і накіраваўся да берага. Мачэтэ ён пакінуў.

Мне засталося толькі сесці і пільнаваць адначасова і паплечніка, і невядомага Глышку. Паняцця не меў, хто ён. Адзін старажытны кітайскі палкаводзец раіў ведаць ворага яшчэ да сутычкі з ім. Ну, гучыць не зусім дакладна, але сэнс у тым, што калі добра ведаеш, то вораг табе не страшны. Калі што, я тыя камяні яму і вярну.

Блізіўся поўдзень. Сонца стаяла амаль над самай галавой і неміласэрдна смаліла на голым камяні. За лічаныя хвіліны я зненавідзеў джынсы: нібы знарок пашылі, каб спякота стала яшчэ больш невыноснай. Падкасаў іх да каленяў, але гэта мала ратавала. Злезці ды засесці пад бокам каменя, дзе быў кароткі, але хоць нейкі цень, я не наважыўся. Да таго ж даводзілася ўтрымліваць Лабрыка, каб ненарокам і сам не заляцеў на насціл. Добра, што хоць нейкую палёгку прыносіў свежы вецер.

На поўдзень, за сотню крокаў ад нашай пасткі, каля берага мясціліся дзве скалы, кожная памерам з нашу кватэру. Туліліся адна да адной пляскатымі вяршынямі, нібы закаханыя. Пад імі ўтварыўся грот – у празрыстай вадзе віднелася глыбокая цёмная пляма. Калісьці гэтыя блізняты, відаць, былі адзінай глыбай, што скацілася з гор.

Травень спыніўся насупраць грота, пастаяў, рушыў далей, потым развярнуўся. Ізноў замер, углядваючыся ў нешта пад скаламі. Прайшоўся на поўнач і назад. І так некалькі разоў туды-сюды. Здавалася, з яго ўжо рагаталі ўсе крабы, якія тут толькі вадзіліся, бо на беразе не засталося нічога жывога. Нават алушы і тыя зніклі. Лезці далей да рыфаў – бязглуздства, магутныя хвалі адразу раструшчаць галаву аб гэтае каменне.

Нарэшце крабалоў палез у хвалі. Скокнуў на меншы камень, што ледзь выступаў з вады перад гротам, нагнуўся і ўзяўся шарудзіць бамбучынай пад скляпеннем. Тое цярпела нядоўга. Сцябліна раптам вырвалася з рук, нібы аловак апісала прыгожую дугу і знікла пад вадой. Над паверхняй зявіліся два перыскопы, а затым і метровая клешня. Яшчэ імгненне – і адцяпала б галаву гарэзе, але той ужо ірвануў на бераг. Аднак паслізгнуўся на жвіры, упаў і няўдала закоўзаўся. Умомант страціў увесь свой спрыт. Гаспадар кляшні не ўпусціў такой нагоды: вада ўспучылася – на свет паказаўся пляскаты панцыр і чатыры пары доўгіх ног.

Няўдаха-лавец ўскочыў і, пакульгваючы, пабег да нас. Краб кінуўся наўздагон.

Бура-зялёны панцыр дасягаў метраў двух ушыркі, а разам з нагамі –усіх чатырох. Пляскаты, усыпаны шыпамі, з вачыма-перыскопамі на тонкіх сцяблінках. Пачвара быццам з фантастычнага фільма. Краб быў невысокі, усяго мне па грудзі, але ягоная шырыня, ды масіўныя метровыя клешні выглядалі жахліва. Гэтакія гідраўлічныя нажніцы, якімі экскаватары дэмантуюць старыя будынкі. Здавалася, што зноў пачаўся кашмар з ізалятарамі і праваднікамі.

Дэмантаваць тут было каго. Выцягнуўшы клешні наперад, краб імкнуўся дацянуцца да Траўня, клацаў імі літаральна за метр ад спіны. Гігант пёр напрасткі, на дзіва лёгка цягнучы на сабе цяжар брані. Важыў ён, мабыць, не менш за тону. Дагэтуль я быў упэўнены, што брахіюры бегаюць толькі бокам, але, відаць, прырода для гэтага віду зрабіла выключэнне не толькі ў памерах.

Я падскокваў на скале, нібы на патэльні. Лабрык заўзята брахаў, але таксама не ірваўся на дапамогу.

Перад самай ямінай нага Траўня раптам ажыла: той выпрастаўся і як вецер пранёсся па цэнтральным ствале. Схапіў загадзя падрыхтаваную бамбучыну і развярнуўся тварам да смерці.

Далей усё зрабіла бязлітасная фізіка. Маса, памножаная на хуткасць. Пераследнік па інерцыі заляцеў на самую сярэдзіну насцілу, доўгія ногі праваліліся паміж тонкімі сцяблінамі – тыя ахвотна разехаліся ў бакі. Затрашчалі, ламаючыся, быццам запалкі. Краб заваліўся набок і абрынуўся, выплеснуўшы хвалю кіпеню. Але паспеў учапіцца кляшнямі за краі яміны і пачаў падцягвацца. У гэты момант свіснула бамбучына ў руках Траўня – і левае вока павісла на перабітай сегментаванай сцяблінцы. Гэта на некалькі секунд аглушыла гіганта, той асунуўся ў яміну яшчэ глыбей.

Паляўнічы і ахвяра імгненна памяняліся мясцамі.

Другое вока краб паспеў схаваць. Уцягнуў у заглыбінку, засталася толькі вузкая шчыліна, прыкрытая бранёй. Травень прыцэліўся і ўдарыў наўскасяк зрэзаным канцом у гэтую шчыліну. Трапна. Пры іншых абставінах наўрад ці ўдалося б, але калі клешні занятыя, а ногі сціснутыя недзе ўнізе, то любая кропка на гэтым непрабіўным панцыры – зручная цэль. Патрэбныя толькі сталёвыя нервы.

Аслеплены і аглушаны болем гігант канчаткова зваліўся ў яміну. У гарачай пары замільгалі клешні. Варочалася масіўнае цела, намагаючыся ўчапіцца за стромкія краі. Праз хвіліну-паўтары там усё заціхла.

Я зусім забыўся, што хоць адно крабавае вока прызначалася мне – застыў слупам, трымаючы ў руках сваю зброю. Не змог адвесці вачэй ад гэтага класічнага хорару. Відовішча для «васямнаццаці плюс», уваход абмежаваны, нават з дарослымі.

Травень спакойна стаяў каля прыроднага катла. Апіраўся на бамбукавую дзіду і разглядаў зломаны пазногаць на правай руцэ, нібыта кожны дзень толькі і рабіў, што быў за прыманку для мясцовых монстраў.

– Слухай, а калі б гэты краб цябе дагнаў? – выдыхнуў я, крыху адышоўшы ад пабачанага.

– То пашанцавала б яму з абедам, – бестурботна засмяяўся Травень.