скачать книгу бесплатно
– Күкәй урлау белән чагыштырганда, кәрт сугу чепуха! Фермага кире кереп киткәнне генә күрмәсен.
…Кызыл кикрикләр командасының астын өскә китергәч, ягъни асларын җыештырып, ашарларына, эчәрләренә салгач, газетада укыган ысул буенча тавыкларны чалкан яткырып гипнозлап карагач, малайлар, фермадан чыгып, кайтырга булдылар.
– Ыслушай, Гомәр дус, – дип сүз башлады Марат, – теләсәң әләклә, теләмәсәң – юк, но без кәрт сугарга киттек!
Сүзне артык озайтып тормыйча, малайлар водокачка ягына борылды. Гомәр дәшми генә өенә атлады. Ул бераз китүгә, малайлар «выжт» абзарга!
Көтмәгәндә Гомәрнең каршына Камәрия апалары белән бригадир килеп чыкты.
– Әбәү, Гомәр, нишләп берүзең генә син? – диде сыйныф җитәкчесе, гаҗәпләнеп. – Кайда башкалар?
Шулчак Гомәргә әллә нәрсә булды. «Авыздан тартып алып әләкләргә кушалар! – дип уйлады ул, гарьләнеп. – Нәрсә, гомер буе «әләкче» кушаматын йөртерменме? Юк, җитәр! Юри, үч итеп әләкләмим әле менә!»
– Гомәр, дим, кайда бүтән малайлар?
– Алар, ни… Камәрия апа… Водокач… Алар… алар фермада, тавыкларны ашаталар!
Гомәр җиңел сулап куйды. «Тәки әләкләмәдем!» – дип сөенде ул.
Бригадир белән Камәрия апалары фермага кереп китте. Ә аннан соң… Аннан соңмы? Калганын сөйләп тору, мөгаен, кирәкмәстер. Малайларның күкәй салынган пакетларын шунда ук бушаттырдылар, колаклар борылды, күзләр яшьләнде…
Шулай итеп, бу юлы малайларны Гомәрнең әләкләмәве харап итте.
Мәче? Тәрәзә? Бастырык?
Алты дәрестән соң Җәмилгә завуч янына керергә куштылар. Әлеге хәбәрне аңа сыйныф җитәкчесе Сәлимә апалары җиткерде. Малайның иртәдән үк кәефе юк иде, әлеге хәбәрдән күңеле бөтенләй төште. Тагын нәрсә өчен икән инде, дигән уй аңа көне буе тынычлык бирмәде.
Мөгаен, теге мәче өчендер. Әйе, узган атнада Җәмилләр, күрше урам малайлары белән бергәләп, Сәрби әбинең аклы-сарылы мәчесенең койрыгына өч консерва банкасы бәйләп чаптырганнар иде. Банкаларның берсе «тушёнка», икенчесе «сгущёнка», өченчесе «минтай»ныкы иде. Мескен мәче банкаларны шалтыратып, яшелле-күкле тавышлар чыгарып, тузан туздырып чабып китте һәм, чатка борылып, күздән югалды. Кстати, анда Сәрби әби үзе гаепле иде, «каз бәбкәләремне бетерәсез, блисәкитегез белән капка төбемнән йөрмәгез» дип, ачуны китергән иде.
Алай дисәң, аны «әләкчеләр компаниясе»ннән берәү дә күрмәде бит. Үзебезнең малайлар ышанычлы. Алар сатмаячак.
…Әллә директор кабинетының тәрәзәсен кирпеч белән бәреп ватканны берәрсе әйтте микән? Шулайдыр! Әйе, әйе, кич иде, мәктәп ишегалдында берәү дә юк – дус малае Юныс белән икесе генә. Әллә ничек, сүз иярә сүз чыгып китте дә, шунда Юныс әйтеп салды, «ваталмыйсың!» дип. Ә Җәмил ватты. Кирпеч ике кат пыяланы да челпәрәмә китерде! Куркыныч тавышлар чыгарып, сигнализация эшли башлады. И курыктылар соң малайлар, ничек кузгалып, кайсы якка йөгергәннәрен дә сизмәделәр. Аның каравы, бәхәс шарты буенча, өр-яңа сәпит яктырткычы Җәмилнеке булды. Иртәгесен линейка җыйдылар, тикшерү бик озак барды, әмма барыбер белмәделәр. Хәер, белгән булса, директор үзе чакырткан булыр иде.
Шулай да нәрсә өчен икән соң?
Кинәт Җәмилнең башын ток суккандай булды. Точно! Шуның өчен! Каравыл өенең ишеген ачылмаслык итеп бастырык белән терәтеп киткән өчен! Мескен каравылчы Галәү бабай йоклаган булган. Иртә белән уянып китсә, ишек ачылмый, ди, ә тәрәзә кечкенә, сыярлык түгел. Көч-хәл белән түшәм тактасын каерып, чормадан төшкән, пычранып беткән… Әйбәт булды! Ул каравылчы Галәүнең үзәккә үткәннәре! Ничәмә-ничә мәртәбә малайлар белән төзегән «алма» операциясе шул каравылчы Галәү белән аның бүредән дә начаррак Барсигы аркасында «провал»га очрады. Менә анысын завучка җиткерергә мөмкиннәр – Чистайдан кунакка кайткан шәһәр малайлары бар иде анда. Алар аша барып җитүе ихтимал…
Җәмилнең уйларын бүлеп, тәнен калтыратып, алты дәрес бетүне белдергән кыңгырау шалтырады.
Уф-ф!.. Малай, аякларын сөйрәп, завуч ишеге төбенә килеп җиткәндә, коридорда мәктәп директоры үзе басып тора иде.
– Абый… Мин сезгә хәзер барысын да сөйлим. – Җәмил, бөкрәеп кенә, директорның каршына ук килеп басты. – Тәрәзәгезне мин ваттым, абый… Галәү бабайны да без бикләп куйдык… Сәрби әбинең мәчесен дә…
Директор, күзләрен зур ачып, Җәмилгә төбәлде. Коридорда биш секундлык тынлык хасил булды. Шул тынлыкта завучның кабинет эчендә кычкырып-кычкырып кем беләндер телефоннан сөйләшүе ишетелә иде:
– Әйе. Килергә куштым Җәмилгә. Алты дәрестән соң. Үзе белә ул нәрсәгә чакыртканны… Хә-ә-зер барысы да ачыкланыр… – Малайның аркасыннан салкын тир тамчылары тәгәрәде. Ә завуч сөйләшүен дәвам итте: – Барысы да ачыкланыр, дим! Белербез ни өчен алтынчы сыйныфның райондагы футбол ярышында җиңелгәнен. Югыйсә Җәмил ел буе әзерләде бит аларны. Безнең Җәмил кебек физрук бөтен районда юк бит ул!
Малайның кинәт күз аллары караңгыланды. «Ах, Сәлимә апа мине физрук Җәмил белән бутаган икән бит!» дигән уй бәгырен өтеп алды аның. Ләкин соң иде инде… Эш эшләнгән, сөйләнәсе сөйләнгән… Бары кылган тискәре гамәлләрең өчен җавап бирәсе генә калган… Һәм гыйбрәт аласы…
Минме?! Мин…
– Мин өйгә генә кереп чыгыйм әле, – диде Нәфисә, серле күзләре белән кунак кызына карап. – Озак тормам. Син, Фәрит, сугыш чукмары, Айсылуны сакла, яме! Мин хәзер чыгып җитәм. Боектырма кунак кызын!
Нәфисә, күбәләк кебек кенә очып-йөгереп, өйләренә кереп китте. Айсылу белән Фәрит капка төбендә көнбагыш чиртеп утырып калдылар.
Тынлыкны Айсылу бозды.
– Фәрит, – дип эндәште ул ягымлы тавыш белән, – мин сине, беренче күргәндә, әйбәт малай дип уйлаган идем, әллә чынлап та сугышасың инде?
Малайның күзләрендә очкын ялтырап китте:
– Һа! Шту син! Пака мине җиңә алган малай юк әле мәктәптә. Миннән бит унынчының «телефон баганалары» да шүрли. Үзебезнең җиденчеләрне әйтеп тә тормыйм инде…
– Фәрит, – диде Айсылу, оялчан тавыш белән аны бүлдереп, – Фәрит… иртәгә клубтан чыккач, мине озатырсыңмы?
– Минме? – Малай башта аптырап калды, аннары автоматтан аткан шикелле тезеп китте. – Пажалысты! Кичә клубтан кайтканда, Әкрам белән бәйләнештек. Малай, ямадым тегенең күз төбенә!
– Фәрит, әгәр… әгәр миңа тия башласалар, син мине якларсыңмы? – Кыз күзләрен аска төбәде.
Бу вакытта малайга әллә нәрсә булган иде.
– Минме?! Минме… – дип әсәренде ул, урамның аргы башыннан чайкала-чайкала килүче бер абзыйдан күзен алмыйча.
Айсылу башын күтәрмичә генә янә эндәште:
– Фәрит, дим… Әйт инде, яклар идеңме? Әйт инде… – Шунда гына ул капка төбендә берүзе генә утырып калуын абайлап алды. – Әбәү, әле генә монда идең ич, кая юкка чыктың? Фәрит, дим, Фәри-и-и-ит!
Рәхмәт яусын Марсельгә!
Озын тәнәфестә тугызынчы сыйныф малайлары Айратны уратып алды, һәм төрле яклап киңәшләр ява башлады:
– Син бер дә оялып торма.
– Ие, кыюрак бул!
– Каушап калма.
Айрат исә, күзләрен бер ноктага төбәгән килеш, моңсу гына авыр сулап куйды:
– Белмим инде… аны күргәннән бирле юньләп йоклаганым да юк…
Ә-ә-ә… Сүз шәһәрдән Каенлыга, ягъни Айратлар авылына кунакка кайткан кыз – Нәзирә турында бара икән. Шул чагында сыйныф бүлмәсенә унберенче сыйныфтагы шадра Марсель килеп керде.
– Давай, ал кәгазь-ручка, – диде ул, хәлне аңлап алгач, – тәртип белән генә язып бар, өйрәтәм хәзер кызлар белән ничек сөйләшергә икәнен.
Бу өлкәдә Марсельнең тәҗрибәсе зур – бер ай эчендә ул тугыз кыз белән дуслашырга өлгергән, шуңа күрә һәркем, кызыксынып, колакларын торгызды.
– Клубта аның, ну… Нәзирәнең янына барып утыр. Кесәләреңә көнбагыш тутырып алып кил һәм тәмле исләрен чыгарып, перәме шунда ашарга тотын. Җыен юк-барны такылда. Берзаман ул синнән көнбагыш сорар. Син аңа: «Шундый матур кызлар сораганда тыңламый булмас инде», – дип, көнбагыш бирәсең. Учына салганда, мул итеп тондыр – идәнгә коелсын. Ул сиңа: «Абау, әрәм итәсең», – дияр. Син аңа: «Шундый матур кызларга берни жәл түгел», – диярсең. Исемен сорашкан бул, минем дә Нәбирә исемле сеңлем бар, дигән бул…
– Нәбирә түгел, Нәзирә, – дип бүлдерде Айрат.
– Анысы неважно, романнардагы кебек кыланма, клубтан чыккач, просто гына: «Минем дә сезнең урамга барып киләсем бар әле», – диген. Тә-ә-к… Кайтырга чыккач, башта авыл хәлләрен сөйлә, аннары мәктәпкә күч, йолдызларны да онытып бетермә. Шәһәр турында сораштыр: «Бер барып күрәсе иде шуны», – дигән бул. Менә күрерсең, аннан соң автоматически сайрый башлаячаксың… Саубуллашканда, «тот мужиклар кулын!» диген…
«Яшәсен Марсель!» – дип кычкырды тугызлар. Айрат әле генә язган кәгазен кесәсенә шудырды. Дәрескә чакырып, кыңгырау тавышы ишетелде.
…Клубта кино бара, зал бер яктыра, бер караңгылана. Арткы рәтләрнең берсендә иптәш кызы белән Нәзирә утыра, алардан да артта, тәрәзә төбендә исә Айрат шарт та шорт көнбагыш яра. Менә ул берзаман борчак сибә башлады:
– Теге бандитны күптән атып үтерергә кирәк иде, җебегәннәр! Рәзе шуның ише кино була. Теге апасын гына күр инде, тфү, оятсыз!
Кызлар аңа борылмыйча түзә алмады.
– Үскәнем, – диде Нәзирә, елмаеп, – семечкаңны читкәрәк китеп аша әле, фильм карарга комачаулыйсың.
– Шу-шундый матур кыз сораганда тыңламый булмас инде, – дип бытылдады Айрат, Марсельнең өйрәткәннәрен исенә төшерергә тырышып. Бу минутларда ул җир тишегенә төшеп китәргә дә әзер иде, каушавыннан көнбагышын идәнгә койды.
– Чүпләмә идәнне! – диде Нәзирәнең иптәш кызы.
– Шу-шундый матур кызларга берни дә жәлке түгел. – Малай инде нәрсә сөйләгәнен үзе дә аңламый иде.
– Да-а! – диде тегесе, бармагын чигәсе турысында боргалап.
– Ә… ә… синең исемең ничек? – дип сорады Айрат Нәзирәдән, көчкә телен әйләндереп.
– Мартышка!
– Ми-минем дә Мартышка исемле сеңлем бар… э-э…
Тфү, нәрсә сөйлим соң мин, дип уйлады малай эченнән генә. Авыр, бик авыр иде аның хәле. Кино бетүгә, ул, кызларга ияреп, урамга чыкты. Урамда инде караңгы, күктә чекерәешеп йолдызлар яна. Багана утлары яктысында авыл урамнары әллә нинди сихри тынлыкка төренеп утыра.
– Минем дә сезнең урамга барып киләсем бар ие, – диде Айрат, Нәзирәләр янына килеп.
– Бар соң! – Кызлар бер-берсенә карашып көлешеп алдылар. – Әллә сине безгә бәйләп куйдылармы?
Айрат, бөтен кыюлыгын җыйды да сөйләп китте:
– Безнең авыл бик матур. Фермалары да бар. Әле өч нәсел үгезен мәсекомбинатка җибәрделәр. Ә-әнә, тау башында сарык фермаларының уты яна, без анда малайлар белән тәкәгә атланып йөрибез.
Аның уйлавынча, болар авылдагы иң кызык хәлләр иде, ул кызларга карады һәм аларның бик бирелеп тыңлавын күргәч, сөенеп, тагын дәвам итте:
– Мәктәптә укыйбыз инде, коридорда футбол тибәбез. Ашауга карап инде… Хәбриев гел варутада тора. Ни… Шәһәр ничек анда? Гөрлиме? Их, бер барып күрәсе ие шуны…
– Шәһәрме? – Нәзирә, аптырап, иптәш кызына карады, аннан соң, күзләрен шаян ялтыратып, нидер исенә төшкәндәй, кызу-кызу сөйләп китте: – Шәһәр матур, зоопаркы да бар, әле менә бер маймыл качкан шуннан, дөрес булса, Каенлыда, диләр аны. Балконда биш сыер асрыйбыз… Ярый, сау булып тор, сарыкларыңа бездән сәлам әйт, яме!
Кызлардан аерылгач, Айратның кәефе күтәрелеп китте. «Яшәсен Марсель! – дип уйлады ул, сөенеп. – Их, күңелле дә соң кызлар озатуы!..»
Интернетта – Alf!
Компьютер серенә бик тиз төшенде Әлферит…
– Уау! – диде ул, интернет битләрен актарганда. – Әни, әни, дим, карале юри генә! Ниләр генә юк монда?!
– Җә, җә, кызышма! – Әнисе малаеның ай буе тарак күрмәгән чәчләрен тузгытты. – Интырныйтта утырганчы, дәресләреңне карар идең. Надан каласың бит! Нәселдә булмаганны… Бергә берне куша белмисең!
Әмма Әлферит әнисен ишетмәде. Башы-аягы белән компьютерга кереп чумган иде ул. Анда әнисе барында карарга ярамый торган әйберләр дә күп булып чыкты. Аларын малай кача-поса карады.
Көннәрдән бер көнне Әлферитнең күзе «чат» дигән язуга төште. Монысы өендә компьютеры булганнарның экран аша таныша, сөйләшә торган җире икән. Шул ук көнне «чат»та «Альф» дигән исем барлыкка килде, һәм Альф-Әлферит яшьтәшләре белән әңгәмә кора башлады.
Alf: привит рамашкы нихәль мин сине сагнып беттем.
Ромашка: Альф, минем хәлләр әйбәт. Сагынган кеше дустын кунакка чакыра ул.
Alf: уау әйдәбезга кунакка киль.
Ромашка: Бүген үкме?
Alf: канишны.
Ромашка: Әти-әниең ни дияр?
Alf: уау пахан белән мамань дачада.
Әйе, бүген гаять тә җаваплы көн. Ай буе компьютер аша ниләр турында гына сөйләшмәде Альф белән Ромашка! Ниһаять, Ромашка Әлферитләргә кунакка киләчәк!
Малай көзге каршына килеп чәчләрен тарады. «Айга бер булса да тарарга кирәк икән», – дип уйлады Әлферит. Борын астына зур ике бетчә чыккан булган – аларны сытты. Өйдә киеп йөри торган шортигын салып, «Найк» дип язылган спорт ыштанын киде.
«Ниндирәк икән син, Рамашкы?.. – Малай, хыялга бирелеп, күзләрен йомды. – Чәчең сары төстәме икән, карамы? Әллә арткы партада утыручы Гөлсемнеке төсле җирәнме?.. Синең дә битеңә бетчә чыгып интектерәме икән?..»
Әлферитнең хыялларын челпәрәмә китереп, ишектә кыңгырау чыңлады. Малай, пуля тизлегендә атылып, ишекне ачты һәм… лапылдап идәнгә утырды. Ишек төбендә, йөзенә битараф кыяфәт чыгарып, сыйныфташы Рәмилә басып тора иде!..
Кыз, үз өенә кергәндәй, вәкарь белән генә түргә узды, бүлмәгә күз йөгертеп чыкты һәм Әлферит каршына чүгәләде:
– Привет, Альфик! – диде ул, шаян елмаеп. – Ә беләсеңме, «Альф»ның син икәнен мин беренче көнне үк белдем бит.
– Каян белдең? – дип сорады тегесе, көч-хәл белән телен әйләндереп.
– Их, Альф, Альф! Бөтен дөньясында берәү генә бит син! Привет, кил сүзләрен дә яза белмәүче, конечно сүзен дүрт хата белән язучы, өтер, нокта, сорау билгеләренең нәрсә икәнен дә белмәүче бөтен планетада берәү генә бит син!.. Танымаска мөмкинме соң сине?!
Рәмилә малайга кызгану катыш үз итеп карап куйды һәм, сак кына иелеп, Әлферитнең ай саен тарак белән очрашырга җыенган пумала чәчләреннән сыйпады.
Компьютерда аралашу өчен дә белем кирәклеген Әлферит шул көнне аңлады. Гарьлегеннән җир тишегенә керергә дә әзер иде ул.
Исле сабын…
ясалма керфекләр…
Бер-беребезгә бүләк бирешү гадәте кайчан башланды соң әле? Ә-ә-ә… әйе, башлангыч сыйныфта укыганда ук. Икебез бер партада утыргангамы икән, 23 нче февраль һәм 8 нче Март җитүгә, без Гөлия белән бүләкләр алышабыз. Безнең мондый дуслыктан көнләшеп, бүтәннәр дә бер-берсенә бүләк бирешеп карады, ләкин аларның әлеге гадәте кыска гомерле булып чыкты. Ә менә безнеке…
Икенче сыйныфта укыганда, Гөлия миңа тарак белән кул яссуы кадәр көзге бүләк итте. Ә мин аңа… борын яулыгы! Ул чакта әле мин чәч тарауның ни икәнен белми идем. Күрәсең, чәчләрем кипкән пумала төсле тырпаеп торгандыр. Гөлия, үткер күз, шуны күреп алган! Ә инде ни өчен аңа борын яулыгы бүләк итүемне, шәт, үзегез дә аңлагансыздыр, артыгын әйтеп тормыйм.