VoxZero.Kammerton BİRİNCİ KİTAP

Өстәл артында һәрвакыттагыча иде. Әтисе проекциягә күз салып чәйни иде. Әнисе җылытты. Эль чәнечкеләрне саный иде. Диварда иртәнге Эфир – җиңел, шома, аппетит өчен Эфир бара иде.

«…ә хәзер шәһәр яңалыкларына, – дип сөйли иде дивар ягымлы тавыш белән. – Кичә аскы секторда ризалыкны саклау көчләре бер вакыйганы туктатты: җәмәгать урынында рөхсәтсез белдерүгә юл куйган балигъ булмаган кыз тоткарланды. Беркем дә зыян күрмәде. Мохит торгызылды. Күзәтүчеләргә оперативлыклары өчен рәхмәт белдерәбез».

Һәм – кадрлар. Кыска, шома: эстакада астындагы таныш дивар, ясалып бетмәгән камертон, Күзәтүчеләр, ак яктылык. Лиланы кадрдан алып чыгалар.

Ки тынын кысты. Чөнки ул бу кадрларга карап, диварны да, Күзәтүчеләрне дә, Лиланы да күрде. Ә үзен – күрмәде. Анда ул юк иде. Ул шул күренештә, ике адымда басып торган, аны җилкәләреннән тотканнар иде. Ә кадрда ул, кисеп алгандай, басып тормагандай, юк иде. Камера ул торган урыннан узды, һәм анда ул юк булып чыкты. Аркасы буйлап салкын йөгерде, һәм аның артыннан – бу иртә эчендә инде таныш булган шул ук шома уй: бәлки, чыннан да булмагандыр? бәлки, ул анда булмагандыр? Ул күзләрен йомды. Ачты. Кадрлар инде алышынган иде.

– Оятсызлык, – әтисе проекциядән аерылмыйча әйтте. – Баланы шул хәлгә җиткергәннәр. Әти-әнисе карамаган.

Ки үзеннән ычкына башлаганны – тыелып кала алмыйча, тын гына ычкына башлаганны ишетте:

– Аның бит әтисе үзе дә…

Ул «Ризалык»тан, «чыгарылган»нарның берсе, дип әйтергә теләде – Ки моны күптән, колак кырые белән, пышылдап сөйләгәндә ишеткән иде; теләде дә, сүзнең кая алып барганыннан үзе куркып, ярты сүздә тукталды. Йомарланды: менә хәзер. Хәзер беләзек тартылыр, әнисе куркыр, әтисе кашларын җыерыр. Ләкин бернәрсә дә тартылмады. Аның кулындагы беләзек, әйтерсең Ки «тозны бир әле» генә дигән, тигез яшел килеш калды. Беркем дә башын да күтәрмәде. Сүзләр тынлыкка төште дә, әйтерсең булмаганнар, юкка чыкты – һәм әйтерсең аның үзе дә монда, теге кадрлардагы кебек, өлешчә юк иде.

Ә дивар инде тонын дәртлерәккә алыштырган иде, һәм реклама – йомшак йөзләр, җылы яктылык – агып китте:

«Борчу йогышлы. Якын кешегезнең өзелеп китүен көтмәгез. Туганнарыгызны, алар үзләрен үзләре язып куйганчы, Көйләүгә язып куегыз. Шәфкать өйдән башлана».

Эль, чәнечкеләрдән аерылмыйча, диварга ияреп, сузып кабатлады:

– Шәф-кать өй-дән баш-ла-на.

Һәм шунда әтисе җанланып китте. Ләкин рекламадан да, Ки сүзләреннән дә түгел – ул, күрәсең, шул вакыт эчендә, еллар буе күз салып торган кебек, эчтән генә ачынып, күнегелгән сары тайпылышны күрергә көтеп, улының беләгенә күз кырые белән карап тора икән. Ә яшелне күрде. Тигез, чиста, тотрыклы яшелне.

– Ки. – Әтисе иртә буе беренче тапкыр аңа туп-туры карады, һәм аның күзләрендә йомшарган диярлек нәрсәдер бар иде. – Тоның төзәлгән бит синең. Кара син аны. Тигез. – Ул чәнечкесен куйды. – Ә мин инде сине тикшерүгә язып куярга уйлаган идем. – Бераз эндәшмичә торды һәм гадәттәгедән җылырак, утрау турында сөйләгәндәге сирәк тавыш белән әйтте: – Рәхмәт сиңа. Мин бит күрәм – син тотындың. Безнең өчен. Сәяхәт өчен. Дүртебез дә яшелдә – һәм безне кертәчәкләр, мин сиңа әйтәм. Булдырдың, улым. Ниһаять, нәрсә ни өчен икәнен аңладың.

Ки әтисенә, аның рәхмәтле, яшәреп киткән йөзенә карап, нәрсә әйтергә белми иде. Әтисе шатлана иде. Ихлас, кайнар итеп – улының, ниһаять, «барысы кебек» булуына шатлана иде. Ә Ки бернәрсә дә эшләмәгән. Ул тонны төзәтмәгән. Ул ни өчен яшел икәнен һич тә аңламый иде. Һәм эшләмәгән нәрсәсе өчен әтисенең рәхмәтеннән, син әйтмәгән, ә үзеннән-үзе әйтелгән ялганнан булгандай, бөтенләй начар, болганчык булып китте.

– Әйе, – дип, ул көчкә сыгып чыгарды. – Аңладым.

Һәм аннары көне буе бу уй аның артыннан йөрде: ә бәлки чыннан да шулайдыр? Әгәр ул, үзе дә сизмичә, чыннан да барысы кебек булган, төзәлгән – тигез, үле, яшел булган, һәм тиздән чәнечкеләр санап, диварга ияреп кабатлый башласа? Нигә яшел? Нигә кадрдан сызып ташланган? Аңа нәрсә була?

Ул уйламас өчен өйдән чыгып китте – һәм юл буе уйлады. Шәһәр үзенең тигез иртәнге тормышы белән яши иде, һәм Ки аның аша барганда беренче тапкыр шәһәргә түгел, ә андагы кешеләргә карады. Элек ничектер текәлеп карамый иде. Ә хәзер карады – һәм күрде: барысы да тигез. Моңсу да түгел, шат та түгел – тигез. Каршыдагы көймәдә бер хатын бала алып бара, һәм бала да эндәшми, хатын да эндәшми, икесе дә бертөсле тыныч, хиссез йөз белән туры алга карыйлар иде. Мәйданда икәү сөйләшә – бәхәсләшмичә, көлмичә, бары тик әйберләр биргән кебек, сүзләр алышалар иде. Канал янында балыкларны ашатучы картның да йөзендә шул ук тигез бушлык иде. Барысы да яшел. Барысы да татулыкта. Һәм Ки алар арасында беләгендәге аңлаешсыз яшел утчыгы белән бара һәм уйлый иде: менә, хәзер мин дә шундый. Тыштан – шундый ук. Алар кебек яшел, тигез. Һәм бу уйдан аны кичәге төннең бөтен прожекторларыннан да ныграк салкын чымырдатты.

Ә мәйдан өстендә, зур экранда, шул ук реклама – йомшак йөзләр, җылы яктылык – һаман күрсәтелә, һәм тавыш тагын бер тапкыр, барысы өчен, өйдән башлана торган шәфкать турында назлы гына кабатлый иде.

Ул йөрткеч турында уйлый иде. Анысы – Лиланың йөрткече, аның музыкасы белән – өйдә, тартмада, әйберләр астында ята иде. Һәм Ки бу турыда никадәр күп уйласа, аны бер нәрсә шулкадәр ныграк кимерә иде: анда бары тик музыка гынамы? Йөрткеч бит гади җырлар гына түгел, ул – эченә нәрсәдер яшереп, язып, калдырып була торган әйбер. Әгәр анда, музыка артында, тагын нәрсәдер – Лиланыкы, Ки өчен, махсус калдырылган нәрсә булса? Бу уй утырып калды һәм җибәрмәде. Ләкин ул тикшерә алмый иде: тыңлавын – Лила белән тыңлаган кебек, колаклыкларны туп-туры йөрткечкә тыгып тыңлый; ә эченә күз салу, ачып карау, музыкадан тыш анда нәрсә барлыгын карау өчен экранга тоташтыру барып чыкмый: йөрткечнең иске, Кигә таныш булмаган тоташтыргычы бар, һәм Кидәге бернәрсә дә аңа туры килми. Ул бу уйны әле болай, әле тегеләй әйләндерде – һәм нишләргә белмәде.

Лок белән ул иртәгесен, иң матур каналлар һәм парклы киң мәйдан булган илленче катта очрашты – алар анда, аның аскысы белән Локның өскесе арасындагы юлның уртасында, еш очраша иде. Су янында утырдылар. Ки, тирә-ягына каранып, йөрткечне чыгарды – бирмичә генә күрсәтте.

– Тыңла әле. Монда тоташтыргыч… ниндидер иске. Миңа аны экранга тоташтырырга кирәк, ә нәрсә белән тоташтырырга – юк. Мондыйны нәрсә белән тоташтыралар, белмисеңме?

Лок аны алды, әйләндереп карады, күзенә якын китерде, җитдиләнде – ул тимер-томыр өстендә гел җитдиләнә, бу – ул шаяртмый торган бердәнбер нәрсә.

– О. Бу – борынгы нәрсә. Сиңа иске тоташтыргыч өчен адаптер кирәк. – Ул борынын кашыды. – Тыңла, бездә өйдә андые аунап ята бит. Әти кайчандыр ниндидер искелек арасыннан алып кайткан иде, ташларга кулы җитмәде. Тартмада чүп кебек ята, аның нәрсә икәнен беркем дә белми. Мин беләм – мин барысын да беләм. – Ул йөрткечне кире бирде. – Алып килермен. Иртәгә шушында ук.

Төн үтте. Ки, бер кулында Лиланың үле беләзеген тотып, үз «Ризалык»ының – тигез, чит яшел утчыгына карап ята һәм үзен дә, утчыкны да аңламый иде. Ә Лиланың икенче кулдагы беләзеге – тагын. Караңгыда калтыранды, җемелдәде. Өч кыска. Өч озын. Өч кыска. Һәм караңгылык. Ки калкынып карады, текәлде. Көтеп торды. Бераз вакыттан соң – тагын, шул ук бизәк, нәкъ шул ук: кыска-кыска-кыска, озын-озын-озын, кыска-кыска-кыска. Очраклы тайпылыш түгел – кабатлау. Ватылу булыр өчен артык тигез, артык бертөсле. Бу бизәк иде. Рәсем. Кемдер бу яктылыкларны махсус тәртипкә салып, әйләнешкә җибәргән – димәк, бу нәрсәнедер аңлата, димәк, бу – код, яктылыкка кысылган хәбәр, аны кемдер үҗәтләнеп, тагын һәм тагын, аның учындагы үле әйбердән җибәрә иде. Ки кабатланган яктылыкларга карап тора, һәм кабыргалары астында, сулда, ныграк гүли иде. Ул моны укый белми иде. Ләкин төп нәрсәне аңлый иде: бу ватылу түгел. Бу – чакыру. Кемдер чакыра, ә ул кая һәм нәрсә турында икәнен аңламый – моннан түзеп булмый иде.

Иртәгесен, су янындагы шул ук урында, Лок аның учына кечкенә бер нәрсә – тузган, җиңел, беркемнеке дә булмаган адаптер-чыбыкчык тыкты.

– Мә. Эшли торгандыр. Беркайчан да беркем тыкмаган – ләкин бу шул, төгәл. – Һәм бераз эндәшмичә торгач, бернинди шаяртусыз, тын гына, суга карап: – Ки. Син тик… үз экраныңа тыкма. Шәһәргә тоташтырылганына. Шәһәр челтәренә ни тыксаң да, ул… күрә. Аңлыйсыңмы? Карыйсың килсә – челтәрдән аерылган, ниндидер тома экран тап. Исән булырсың.

Ки баш какты. Һәм бернәрсә дә әйтмәде. Чөнки инде белә иде – аның тома экраны юк, ә көтәргә, эзләргә, сузарга ул инде булдыра алмый. Өйдә ул төнне көтте.

Әнисе аның янына шакымыйча керде. Ул сирәк керә иде. Халатын кигән килеш, җыештырылган йөз белән ишек төбендә басып торды, һәм Ки беләзекне юрган астына яшерде – соң иде, әнисе күрде. Ләкин беләзек турында әйтмәде. Читкә карап әйтте:

– Синең йокламаганыңны ишеттем. – Пауза. – Синең тоның төннәрен…

– Минем тоным тигез, әни, – Ки тын гына әйтте. – Әти бит әйтте. Яшел.

– Көндез, – диде әнисе. Һәм, әйтерсең үзе әйткәнгә гаҗәпләнде, тотлыгып калды. Һәм Ки аның беләгендәге «Ризалык»ның яшелдән сарыга калтыранып кире кайтканын, әнисенең моны сизеп, сүзен тигез генә әйтеп бетерергә ашыкканын күрде: – «Тигез»не эч. Сиңа тынычрак булыр.

– Ә сиңа тынычракмы, әни? – дип сорады Ки. Үртәмичә. – Чынлап?

Әнисе җавап сузылганнан озаграк эндәшми торды. Кайдадыр, җыештырылган йөз астында, беләгендәге сары чаткы астында, кемдер тагын тәрәзә янына килде – Ки моны күрә, аның үзенә күптән рөхсәт итмәгән нәрсәне әйтәсе килгәнен күрә иде – һәм әнисе әйтмәде. Тәрәзә ябылды. Ул, кечкенә баланыкы кебек, аның юрганын төзәтте, һәм бу иске, чын хәрәкәттән Кинең тамагына төер утырды.

– Татулыкта йокла, – диде ул һәм чыгып китте.

Һәм аның тавышы белән, кайчандыр, утрауда тере, көйсез җыр яңгыраган тавыш белән әйтелгән шул «татулыкта йокла»да шулкадәр түгелмәгән нәрсә бар иде, Ки аңлады: бетте. Болай ярамый. Уянырга, тәмләткеч ашарга, чит яшел белән балкырга, әнисенең үз эчендәге тәрәзәне ничек бикләгәнен карарга, һәм иртәгә тагын шул ук – ярамый. Бу тормыш түгел. Бу – тигез, пөхтә итеп җәеп куелган үлем.

Ул өйдә барысы да тынганны көтте. Тартманы тартып чыгарды. Йөрткечне, Лок биргән адаптерны алды. Һәм үз экранын – бу йорттагы бар нәрсә кебек, шәһәргә тоташтырылган гади экранны якынрак китерде.

Ул адаптерны тотып, Лок әйткән нәрсә турында уйлый иде. Ни тыксаң да, ул күрә. Тыксаң – кайдадыр анда, тимер тынлыкта, нәрсәдер күзен йомып ачачак, билгеләп куячак, истә калдырачак: менә ул, татулыкта булмаган малай, менә аның исеме, менә аның йорты. Ул үзен куркыныч астына – ачылу, күренү, билгеләнү, ниндидер исемлеккә кертелү куркынычы астына куя иде, ә ул исемлектән Күзәтүчеләр килә. Ул моны беркайчан да булмаганча ачык аңлый иде. Һәм барыбер адаптерны йөрткечкә, ә йөрткечне – адаптер аша – үзенең шәһәр экранына, бар нәрсәне күрүче экранына тыкты, чөнки башкача ярамый, чөнки аны туктатырга Лила инде юк, чөнки кабыргалар астында, сулда, гүли дә алга куа, һәм бу гүләү куркудан көчлерәк иде.

Экран җанланды. Музыка бөтенләе белән, тере килеш урынында иде. Ә нәкъ аста, җырлар артында, ниндидер файл – ул белгәннәрдән түгел, озын, сәер, монда төзелмәгәнчә төзелгән исемле файл яшеренгән иде. Ки ачты.

Һәм нәрсәгә карап торганын шундук аңламады.

Экран хәрәкәтләнми иде. Ки үскән дөньяда сурәт гел яши: ага, җемелди, алышына, Эфир кебек, тирәдәге бар нәрсә кебек сулый – рәсем елга, аны туктатып булмый. Ә бусы – тик тора иде. Катып калган иде. Әйтерсең кемдер Эфирны тамагыннан эләктереп тоткан, һәм ул бер генә кадрда катып калган, ары таба хәрәкәтләнми. Ки, тоткарланды дип уйлап, хәтта экранга кагылып карады. Тоткарланмаган иде. Рәсем тик кенә тора һәм беркая да агарга җыенмый иде.

Бу тик торган рәсемнәр берничә иде, – Ки аларны актарып булганын шундук аңламады. Һәрберсе – тотып алынган һәм мәңгегә туктатылган дөнья кисәге. Караңгы проспект, җиргә якын теге бушап калганнарның берсе. Дивар. Ниндидер иске билгесе булган почмак. Баскыч астындагы тутыккан ишек. Каядыр аска, караңгылыкка алып киткән янгын төшеше. Кемдер кайчандыр бу юл белән узган һәм икенче берсе аның артыннан үтә алсын өчен, аны адымлап, кадр артыннан кадр туктатып калдырган, – Ки төннең бу катып калган кисәкләренә карап, әкренләп аңлый иде: бу рәсемнәр түгел. Бу – юл. Төшерелгән, туктатылган, адымнарга таркатылган, тегендә, аска илтүче юл. Ә беренче рәсем өстендә файлның үз исеме – ул ачкан теге озын исем тора иде, тик хәзер Ки аны сүзләр итеп укыды:

Пыяла күк ярылдымы? Ярыкны эчтән эзлә.

Ул катып калган кадрларны – проспектны, диварны, ишекне, төшешне актара һәм бу юлның кая илтүен таный иде: аска, тигез яшел шәһәр астына, җиргә якын теге үле аскы проспектларга, анда, сөйләүләренчә, кемдер әле татулыкта түгел гүли. Бу юл иде. Бу дөньяда булмый торган тик торган рәсемнәргә төшерелгән – һәм шуңа күрә тагын да чынрак юл.

«Тынлык» булган җиргә.

Ки юлга карап тора, эчендә Камертон һаман гүли, һәм беренче тапкыр бу гүләү авырту гына түгел иде. Ул әле юнәлеш тә иде.

Ул шул ук төнне бармады. Экранны ябып, йөрткечне, адаптерны яшерде, ятты. Ләкин хәзер караңгылыкта башкача иде: төпсез чокыр түгел, ә иртәгә аннан адым ясыйсы кырый. Ул, беләгендәге тигез яшел утчыкка – чит, аңлаешсыз, кем һәм нигә бүләк иткәне билгесез утчыкка карап ята һәм барачагын белә иде. Ул инде акыл белән түгел, ә ишетмичә кала белмәгән күкрәгендәге теге урын белән карар кылган иде. Иртәне көтәсе генә калган иде.

Аның кышы шулай тәмамланды.

Икенче өлеш. Яз

Бүлек 6. Тынлык 2.02 бета

Көн җитте, һәм Ки китте.

Шундук түгел, төнлә күз алдына китер