Абай ??нанбаев.

?ара с?з



скачать книгу бесплатно

XXXIII с?з

Егерде мал керек болса, ?ол?нер ?йренбек керек. Мал ж?тайды, ?нер ж?тамайды. Алдау ?оспай адал е?бегін сат?ан ?ол?нерлі – ?аза?ты? ?улиесі сол. Біра? ??дай та?ала ?олына аз-маз ?нер берген ?аза?тарды? кеселдері болады.

?уелі – б?л ісімді ол ісімнен асырайын деп, арты? ісмерлер іздеп ж?ріп, к?ріп, біраз істес болып, ?нер арттырайын деп, т?зден ?нер іздемейді. Осы ?олында?ы аз-м?зына ма?танып, осы да болады деп, бая?ы ?аза?ты? талапсызды?ына тартып, жатып алады.

Екінші – ерінбей істей беру керек ?ой. Бір-екі ?ара тапса, мал?а б?ге ?ал?ан кісімсіп, «ма?ан мал жо? па?» дегендей ?ылып, еріншектік, салдау-сал?ыртты??а, кербездікке салынады.

?шінші – «дар?ансы? ?ой, ?нерлісі? ?ой, шыра?ым», немесе «а?еке, не? кетеді, осы ?анамды істеп бер!» дегенде «ма?ан да біреу жалынарлы??а жеткен екенмін» деп ма?танып кетіп, пайдасыз алдау?а, ?у тілге алданып, ?зіні? уа?ытын ?ткізеді. Ж?не ана?ан д?ниені? ?ызы?ы алдауды білген дегізіп, к??ілін де ма?тандырып кетеді.

Т?ртінші – тамыршылдау келеді. Ба?ана?ы алдамшы шайтан тамыр болалы? деп, бір болымсыз н?рсені берген болып, артынан ?йтемін-б?йтемін, ?ары? ?ыламын дегенге м?з болып, тамырым, досым десе, мен де керектіні? бірі болып ?алыппын ?ой деп, ж?не жасынан іс істеп, ?йден шы?па?анды? ?ылып, жо?-бар?а тырысып, алда?анды білмей, дереу оны? жетпегенін жеткіземін деп, тіпті жетпесе ?зінен ?осып, ?ылып бер дегеніні? б?рін ?ылып беріп, к?ні ?тіп, е?бек ?ылар уа?ытынан айрылып, «жо?ары шы??а» ?ары? болып, тама?, киім, борыш есінен шы?ып кетіп, енді олар ?ыс?ан к?ні біреуді? малын б?лдап ?арыз?а алады. Оны ?ылып берейін, м?ны ?ылып берейін деп, соныменен табыс ??ралмай, борышы асып, дау?а айналып, адамшылы?тан айрылып, ?ор болып кетеді. Осы несі екен. ?аза?ты? баласыны? ?зі алда?ыш бола т?рып ж?не ?зі біреуге алдат?ыш болат??ыны ?алай?

XXXIV с?з

Ж?ртты? б?рі біледі ?лет??ынын ж?не ?лім ?немі ?артайтып келмейт??ынын, бір ал?анды ?ата жібермейт??ынын. ?аза? осы?ан да, амал жо?, нанады, аны? ?з ойына, а?ылына тексертіп нанбайды. Ж?не ??мманы жарат?ан ??дай бар, ахиретте с?рау алады, жаманды??а жаз?ырады, жа?сылы??а жарыл?айды, жаз?ыруы да, жарыл?ауы да пенде ісіне ??самайды, бегірек есепсіз ?инауы да бар, бегірек есепсіз жетістіруі де бар деп – б?ріне сендік дейді. Жо?, онысына мен сенбеймін? Олар сендім десе де, аны? сенген кісіге уайым ойлап не керек? Осы екеуіне лайы?ты жа?сылы?ты ?здері де іздеп таба береді. Егерде осы екеуіне б?лдыр сеніп отырса, енді неге сендіре аламыз? Оны ?айтіп т?зете аламыз? Оларды м?сылман деп, ?алайша иманы бар ?ой дейміз?

Кімде-кім ахиретте де, д?ниеде де ?ор болмаймын десе, білмек керек: еш адамны? к??ілінде екі ?уаныш бірдей болмайды, екі ынты? ??марлы? бірдей болмайды, екі ?ор?ыныш, екі ?ай?ы – олар да бірдей болмайды. М?ндай екі н?рсені бірдей болады деп айту?а м?мкін емес. Олай бол?анда, ?ай адамны? к??ілінде д?ние ?ай?ысы, д?ние ?уанышы ахирет ?ай?ысынан, ахирет ?уанышынан арты? болса – м?сылман емес. Енді ойлап ?арай бер, бізді? ?аза? та м?сылман екен! Егерде екі н?рсе кез болса, бірі ахиретке керекті, бірі осы д?ниеде керекті, бірін алса, бірі тимейт??ын болса, сонда біреу ахиретке керектіні алмай, екінші бір кез келгенде алармын деп, жо?, егер кез болмайт??ын болса, ке? ??дай ?зі ке?шілікпенен кешіреді да?ы, мына кезі келіп т?р?анда м?ны жіберіп болмас деп, д?ниеге керектіні алса, енді ол кісі жанын берсе ахиретті д?ниеге сат?аным жо? деп, нану?а бола ма?

Адам баласына адам баласыны? б?рі – дос.

Не ?шін десе?, д?ниеде ж?ргенде туысы?, ?суі?, тоюы?, ашы?уы?, ?ай?ы?, ?аза?, дене бітімі?, шы??ан жері?, барма? жері? – б?рі бірдей, ахиретке ?арай ?луі?, к?рге кіруі?, шіруі?, к?рден махшарда с?ралуы? – б?рі бірдей, екі д?ниені? ?ай?ысына, п?лесіне ?аупі?, екі д?ниені? жа?сылы?ына рахаты? – б?рі бірдей екен. Бес к?ндік ?мірі? бар ма, жо? па?.. Бірі?е-бірі? ?она? екенсі?, ?зі? д?ниеге де ?она? екенсі?, біреуді? білгендігіне білместігін таластырып, біреуді? ба?ына, малына к?ндестік ?ылып, я к?рсе?ызарлы? ?ылып, к?з алартыспа? лайы? па? Тілеуді ??дайдан тілемей, пендеден тілеп, ?з бетімен е?бегімді жандыр демей, п?леншенікін ?пер демек – ол ??дай?а айтарлы? с?з бе? ??дай біреу ?шін біреуге ж?бір ?ылуына не лайы?ы бар? Екі ауыз с?зді? басын ?осарлы? не а?ылы жо?, не ?ылымы жо? бола т?ра, ?зімдікін ж?н ?ыламын деп, ??р «ой, т??ір-ай!» деп таласа бергенні? несі с?з? Оны? несі адам?

XXXV с?з

Махшар?а бар?анда ??дай та?ала ?ажы, молда, сопы, жомарт, шейіт – соларды ?атар ?ойып, с?рар дейді. Д?ниеде ?иззат ?шін, сый-??рмет алма? ?шін ?ажы бол?анды, молда бол?анды, сопы бол?анды, жомарт бол?анды, шейіт бол?андарды бір б?лек ?ояр дейді. Ахиретке бола, бір ?ана ??дай та?аланы? разылы?ын таппа? ?шін бол?андарды бір б?лек ?ояр дейді.

Д?ние ?шін бол?андар?а айтар дейді: «Сендер д?ниеде ?ажеке, молдеке, сопеке, мырзеке, батыреке аталма? ?шін ?нер ?ылып еді?дер, ол д?ние? м?нда жо?. Сендерді? ол ?ызы?ты д?ние? харап бол?ан, сонымен ?ыл?ан ?нерлері? де бітті. Енді м?нда ??рмет алма? т?гіл, с?рау бері?дер! Мал бердім, ?мір бердім, не ?шін сол малдары?ды, ?мірлері?ді, беті?е ахиретті ?стап, дін ниеті? д?ниеде т?рып, ж?ртты алдама? ?шін сарып ?ылды?дар?» деп.

Ана шын ниетіменен орнын тауып, бір ??дайды? разылы?ы ?шін ?нер ?ыл?андар?а айтар дейді: «Сендер бір ?ана мені? разылы?ымды іздеп малдары?ды, ?мірлері?ді сарып ?ылып еді?дер, мен разы болдым. Сіздерге лайы?ты ??рметті орным бар, дайын, кірі?дер! ??м ол разылы?тары?нан бас?а осы махшар ішінде, сендерді? осы ?ыл?аны?а ?зі ?ылмаса да, іші еріп, ынты? бол?ан достары? табылса, шафа?ат ?ылы?дар!» – деп айтар дейді.

XXXVI с?з

Пай?амбарымыз салалла?у ?алай?и у?сс?лл?мні? хадис шарифінде айтыпты: «м?н л? хая??н у?л? иманун л??у» деп, я?ни кімні? ?яты жо? болса, оны? иманы да жо? деген. Бізді? ?аза?ты? ?зіні? ма?алы да бар: «?ят кімде болса, иман сонда» деген. Енді б?л с?зден білінді: ?ят ?зі иманны? бір м?шесі екен. Олай бол?анда білмек керек, ?ят ?зі ?андай н?рсе? Бір ?ят бар – наданды?ты? ?яты, жас бала с?з айтудан ?ял?ан секілді, жа?сы адамны? алдына жазы?сыз-а? ?ншейін барып жолы?ысудан ?ял?ан секілді. Не шари?ат?а теріс, не а?ыл?а теріс жазы?ы жо? болса да, наданды?тан бойын керістендіріп, шешілмегендік ?ылып, ?ялмас н?рседен ?ял?ан м?ндай ?ят шын ?ялу емес – а?ыма?ты?, жаманды?.

Шын ?ят сондай н?рсе, шари?ат?а теріс, я а?ыл?а теріс, я аби?рлы бой?а теріс бір іс себепті болады. М?ндай ?ят екі т?рлі болады. Біреуі – ондай ?ылы? ?зі?нен шы?пай-а?, бір б?тен адамнан шы??анын к?ргенде, сен ?ялып кетесі?. М?ны? себебі сол ?ят істі ?ыл?ан адамды есіркегендіктен болады. «Япырым-ай, мына бай??с?а не болады, енді м?ны? ?зі не болады» дегендей, бір н?рсе іштен рахым секілді болып келіп, ?зі?ді ?ысып, ?ызартып кетеді. Біреуі сондай ?ят, шари?ат?а теріс, я а?ыл?а, я аби?рлы бой?а теріс, я адамшылы??а кесел ?ылы?, ?атеден яки н?псіге еріп ?апылды?тан ?з бойы?нан шы??анды?ынан болады. М?ндай ?ят ?ылы? ?ыл?анды?ы?ды б?тен кісі білмесе де, ?з а?ылы?, ?з нысабы? ?зі?ді с?ккен со?, іштен ?ят келіп, ?зі?е жаза тарттырады. Кірерге жер таба алмай, кісі бетіне ?арай алмай, бір т?рлі ?ысым?а т?сесі?. М?ндай ?яты к?шті адамдар ?й?ыдан, тама?тан ?алат??ыны да бар, хатта ?зін-?зі ?лтірет??ын кісілер де болады. ?ят деген – адамны? ?з бойында?ы адамшылы?ы, иттігі?ді іші?нен ?з мойны?а салып, с?гіс ?ыл?ан ?ысымны? аты. Ол уа?ытта тілге с?з де т?спейді, к??ілге ой да т?спейді. К?зі?ні? жасын, м?рны?ны? суын с?ртіп алу?а да ?олы? тимейді, бір ит боласы?. К?зі? кісі бетіне ?арама? т?гіл, ешн?рсені к?рмейді. М?ндайлы??а жетіп ?ял?ан адам?а ?кпесі бар кісі кешпесе, яки оны? ?стіне та?ы аямай ?ртендіріп с?з айт?ан кісіні? ?зіні? де адамшылы?ы жо? десе болар.

Осы к?нде мені? к?рген кісілерім ?ялма? т?гіл, ?ызармайды да. «Ол істен мен ?ятты болдым дедім ?ой, енді не? бар?» дейді. Я болмаса «Ж?, ж?, о?ан мен-а? ?ятты болайын, сен ?зі? де с?йтіп пе еді??» дейді. Немесе «п?ленше де, т?генше де тірі ж?р ?ой, п?лен ?ыл?ан, т?ген ?ыл?ан, менікі оны? ?асында несі с?з, п?лендей, т?гендей м?нісі бар емес пе еді?» деп, ?ялтамын десе?, жап-жай отырып дауын сабап отырады. Осыны ?ял?ан кісі дейміз бе, ?ялма?ан кісі дейміз бе? ?ял?ан десек, хадис анау, жа?сылардан ?ал?ан с?з анау. Осындай адамны? иманы бар дейміз бе, жо? дейміз бе?!

XXXVII с?з

1. Адамны? адамшылы?ы істі баста?анды?ынан білінеді, ?алайша бітіргендігінен емес.

2. К??ілдегі к?рікті ой ауыздан шы??анда ??і ?ашады.

3. Хикмет с?здер ?зімшіл надан?а айт?анда, к??іл уан?аны да болады, ?шкені де болады.

4. Кісіге біліміне ?арай болысты? ?ыл; татымсыз?а ?ыл?ан болысты? ?зі адамды б?зады.

5. ?кесіні? баласы – адамны? д?шпаны. Адамны? баласы – бауыры?.

6. Ер арты? с?раса да аз?а разы болады.

Ез аз с?рар, артылтып берсе? де разы болмас.

7. ?зі? ?шін е?бек ?ылса?, ?зі ?шін отта?ан хайуанны? бірі боласы?; адамды?ты? ?арызы ?шін е?бек ?ылса?, алланы? с?йген ??лыны? бірі боласы?.

8. Сократ?а у ішкізген, Иоанна Аркті от?а ?ртеген, ?айсаны дар?а ас?ан, пай?амбарымызды т?йені? жемтігіне к?мген кім? Ол – к?п, ендеше к?пте а?ыл жо?. Ебін тап та, ж?нге сал.

9. Адам баласын заман ?сіреді, кімде-кім жаман болса, оны? замандасыны? б?рі виноват.

10. Мен егер закон ?уаты ?олымда бар кісі болсам, адам мінезін т?зеп болмайды деген кісіні? тілін кесер едім.

11. Д?ниеде жал?ыз ?ал?ан адам – адамны? ?лгені. ?апашылы?ты? б?рі соны? басында. Д?ниеде бар жаман да к?пте, біра? ?ызы? та, ермек те к?пте. Бастап?ы?а кім шыдайды? Со??ы?а кім азбайды?

12. Жаманды?ты кім к?рмейді? ?мітін ?збек – ?айратсызды?. Д?ниеде ешн?рседе баян жо? екені рас, жаманды? та ?айдан баяндап ?алады дейсі?? ?ары ?алы?, ?атты ?ысты? артынан к?гі мол жа?сы жаз келмеуші ме еді?

13. Ашулы адамны? с?зі аз болса, ыза, ?уаты артында бол?аны.

14. ?уанба?ты? пен ба? – масты?ты? ?лкені, мы?нан бір кісі-а? к…н ашпайт??ын а?ылы бойында ?алады.

15. Егер ісім ?нсін десе?, ретін тап.

16. Биік мансап – биік жартас Ерінбей е?бектеп жылан да шы?ады,

Екпіндеп ?шып ?ыран да шы?ады;

ЖІКШІЛ ел жетпей ма?тайды,

Жел?кпелер шын деп ойлайды.

17. Д?ние – ?лкен к?л,

Заман – со??ан жел,

Алды??ы тол?ын – а?алар,

Арт?ы тол?ын – інілер,

Кезекпенен ?лінер,

Бая?ыдай к?рінер.

18. Ба?пен ас?ан патшадан

Мимен ас?ан ?ара арты?;

Са?алын сат?ан к?ріден

Е?бегін сат?ан бала арты?.

19. То? тіленші – адам сайтаны,

Харекетсіз – сопы монтаны.

20. Жаман дос – к?ле?ке:

Басы?ды к?н шалса,

?ашып ??тыла алмайсы?;

Басы?ды б?лт алса,

Іздеп таба алмайсы?.

21. Досы жо?пен сырлас,

Досы к?ппен сыйлас;

?ай?ысыздан са? бол,

?ай?ылы?а жа? бол.

22. ?айратсыз ашу – т?л,

Т?рлаусыз ?ашы? – т?л,

Ш?кіртсіз ?алым – т?л.

23. Ба?ы? ?скенше тілеуі?ді ел де тілейді, ?зі? де тілейсі?, ба?ы? ?скен со? – ?зі? ?ана тілейсі?

XXXVIII с?з

Ей, ж?регімні? ?уаты, перзентлерім! Сіздерге адам ??ылыны? мінездері туралы біраз с?з жазып ядкар ?алдырайын. Ы?ыласпенен о?ып, ??ып алы?ыздар, оны? ?шін махаббаты? т?леуі – махаббат. ?уелі адамны? адамды?ы а?ыл, ?ылым деген н?рселерменен. М?ны? табылма?ты?ына себептер – ?уелі хауас с?лим ??м т?н саулы?. Б?лар туысынан болады, ?алмыс ?згелеріні? б?рі жа?сы ата, жа?сы ана, жа?сы ??рбы, жа?сы ?стаздан болады. Талап, ??ым махаббаттан шы?ады. ?ылым-білімге махаббаттандырма? ?лгі айтыл?ан ?шеуінен болады. ?ылым-білімді ?уелі бастан бала ?зі ізденіп таппайды. Басында зорлы?пенен яки алдауменен ?йір ?ылу керек, ?йрене келе ?зі іздегендей бол?анша. ?ашан бір бала ?ылым, білімді махаббатпенен к?ксерлік болса, сонда ?ана оны? аты адам болады. Сонан со? ?ана алла та?аланы таныма?ты?, ?зін таныма?ты?, д?ниені таныма?ты?, ?з адамды?ын б?збай ?ана ж?ліб м?нфа?ат д?ф?ы м?зарратларны айырма?лы? секілді ?ылым-білімді ?йренсе, білер деп ?міт ?ылма??а болады. Болмаса жо?, е? болмаса шала. Оны? ?шін к?бінесе балаларды жасында ата-аналары ?иянатшылы??а салындырып алады, со?ынан молла?а берген болады, я ол балалары ?здері бар?ан болады – ешбір б??ра болмайды.

Ол ?иянатшыл балалары талап?а да, ?ылым?а да, ?стаз?а да, хатт? иман и?ти?ад?а да ?иянатпенен болады. Б?л ?иянатшылар – жарым адам, жарым молла, жарым м?сылман. Оларды? адамды?ыны? к?м?л?т таппа?ы – ?иынны? ?иыны. Себебі алла та?ала езі – ха?и?ат, расты?ты? жолы. ?иянат – ха?и?ат пен расты?ты? д?шпаны. Д?шпаны ар?ылы ша?ырт?ан?а дос келе ме? К??ілде ?зге махаббат т?р?анда, ха?лы?ты таппайды. Адамны? ?ылымы, білімі ха?и?ат?а, расты??а ??мар болып, ?рн?рсені? т?бін, хикметін білмекке ынты?ты?пенен табылады. Ол – алланы? ?ылымы емес, ??мманы білет??ын ?ылым?а ынты?ты?, ?зі де адам?а ?зіндік ?ылым береді. Оны? ?шін ол алланы? ?зіне ?ашы?ты?. ?ылым – алланы? бір сипаты, ол – ха?и?ат, о?ан ?ашы?ты? ?зі де ха?лы? ??м адамды? д?р. Болмаса мал таппа?, ма?тан таппа?, ?иззат-??рмет таппа? секілді н?рселерді? махаббатымен ?ылым-білімні? ха?и?аты табылмайды.

Мал, ма?тан, ?иззат-??рмет адамды ?зі іздеп тапса, адамды?ты б?збайды ??м к?рік болады. Егерде адам ?зі олар?а табынып іздесе, тапса да, таппаса да адамды?ы жо?алады. Енді ха?и?ат с?йіп, шынды білмек ??мары? бар болса, адамды??а лайы?ты ы?ыласты ??ла?ы?ды ?ой. ?уелі дін исламны? жолында?ы пенделер иманны? ха?и?аты не с?з екенін білсін. Иман дегеніміз бір ?ана инанма?ты? емес, сен алла та?аланы? бірлігіне, у? ??ранны? оны? с?зі екендігіне, у? пай?амбарымыз М?хаммед М?стафа салалла?у ?алай?и у?сс?лл?м оны? тарапынан елші екендігіне инанды?. Ж?, не бітті? Сен алла та?ала?а алла та?ала ?шін иман келтіремісі? я ?зі? ?шін иман келтіремісі?? Сен иман келтірмесе? де, алла та?ала?а келер ешбір кемшілік жо? еді. ?зі? ?шін иман келтірсе?, ж? инанды?. Ол инанма?ты?ы? ??р ?ана инанма?ты?пен ?алса, са?ан пайда бермейді. Оны? ?шін сен ?зі? инанма?ты?ы?нан пайда ала алмады?, пайдаланамын десе?, пайда береді, к?міл иман болады. Пайданы ?алайша алуды білмек керек. Сіз «?м?нту билла?и к?ма?у? би ?смай?и уасифати?и» деді?із. Ол есім аллалар ??мма ол алла та?аланы? фи?ыл ?азимл?ріні? аттары, оларды? ма?ынасын біл ??м сегіз сифат затиялары не деген с?з, к?міл ?йрен. ?зі?ді оны? ??лы біліп, ?зі?е муслим ат ?ойып, т?слим бол?аны?а раст боласы? да. ?з пи?ылдары?ды со?ан ?з халі?ше ??сатуды шарт ?ыл. Алла та?ала?а ??сай алам ба деп, наданды?пен ол с?зден жиіркенбе, ??сама? – д?л бірдейлік да?уасыменен емес, соны? со?ында болма?. Оны? ?шін алла та?аланы? сипаттары: Хаят, ?ылым, ??дірет, Басар, С?ми?, Ирада, К?лам, Т?кин. Б?л сегізінен алла та?алада?ыдай к?м?лат-?азамат бірл?н болмаса да, пендесінде де ?рбірінен ?з халінше бар ?ылып жаратыпты. Ж?, біз ?зімізді? бойымызда?ы сегіз з?рр? аттас сипатымызды ол алла та?аланы? сегіз ?лы? сипатынан бас б?р?ызып, ?зге жол?а салма?пенен бізді? атымыз муслим бола ала ма? Болмаса керек. Ж?, ол сегіз сипатына сипатымызды ??м ол аттары бірл?н а?ламлан?ан фи?ыл ??да?а фи?лымызды ертпек неменен табылады, ?алайша табылады, оны білмек керек. Ол – алла та?аланы? заты, ешбір сипат?а м??таж емес, бізді? а?ылымыз м??таж, жо?ар?ы жазылмыш сипаттар бірл?н та?рифлап таныма??а керек. Егерде ол сипаттар бірл?н та?рифламаса?, бізге ма?рифатулла ?иын болады. Біз алла та?аланы ?зіні? білінгені ?адар ?ана білеміз, болмаса т?гел білмекке м?мкін емес. Заты т?гіл, хикметіне ешбір хакім а?ыл ерістіре алмады. Алла та?ала – ?лшеусіз, бізді? а?ылымыз – ?лшеулі. ?лшеулімен ?лшеусізді білуге болмайды. Біз алла та?ала «бір» дейміз, «бар» дейміз, ол «бір» демеклік те – а?ылымыз?а ??ымны? бір тияна?ы ?шін айтыл?ан с?з. Болмаса ол «бір» демеклік те алла та?ала?а лайы?ты келмейді. Оны? ?шін м?мкинатты? ішінде не н?рсені? ужуді бар болса, ол бірліктен ??тылмайды. ?рбір хадиске айтылат??ын бір ?адимге та?риф болмайды. Ол «бір» деген с?з ?аламны? ішінде, ?алам алла та?аланы? ішінде, ??дай табарака уата?ала кітаптарда сегіз субутия сипаттары бірл?н, у? то?сан то?ыз ?смаи х?сналар бірл?н білдірген. Б?ларды? ??ммасы алла та?аланы? затия субутия у? фи?лия сипаттары д?р. Мен м?нда сіздерге т?ртеуін білдіремін. Оны? екеуі – ?ылым, ??дірет. Сегіз сипаттан ?ал?ан алтауы – б?лар?а шарх. Ол алтауыны? бірі – хаят, я?ни тірлік.

Алланы бар дедік, бір дедік, ?ылым, ??дірет сипаты бірл?н сипаттады?. Б?л бірлік, барлы? ?ылым, ??дірет олула боларлы? н?рселер ме? ?лбетте, ?ылым ??діреті бар болады: хаяты – ма?л?м, бірі – ирада, я?ни ?алама?. ?ылым бар болса, ?алама? та бар. Ол еш н?рсеге харекет бермейді. ??мма?а харекет берет??ын ?зі. Ол ирада ?ылымыны? бір сипаты к?л?м, я?ни с?йлеуші деген, с?з ?аріпсіз, дауыссыз болушы ма еді? Алланы? с?зі – ?аріпсіз, дауыссыз. Енді олай болса, айт?андай ?ылып білдірет??ын ??діреті ж?не басар, с?ми?, я?ни к?руші, есітуші деген. Алла та?аланы? к?рмегі, естімегі, біз секілді к?збенен, ??ла?пенен емес, к?ргендей, естігендей білет??ын ?ылымны? бір сипаты. Бірі – т?куин, я?ни барлы??а келтіруші деген с?з. Егер барлы??а келтірмегі бір ?з алдына сипат болса, алла та?аланы? сипаты ?зіндей ?адім, ??м ?зали ??м ?д?би болады да, ??миш? барлы??а келтіруден босанбаса, бір сипаты бір сипатынан ?лкен я кіші болу?а жарамайды. Олай бол?анда ?ылым, ??дірет сипаттары секілді босанбай, ??р уа?ыт жаратуда болса, бір ы?тиярсызды? шы?ады. Ол ы?тиярсызды? алла та?ала?а лайы?ты емес. Оны? барлы??а келтірмегі – ??діретіне ?ана бір шарх. Б?л ?ылым, ??діретте ешбір ни?оятсіз, ?ылымында ?афл?т, ??діретінде епсіздік ж?не нашарлы? жо?. Сани?ын с???атына ?арап білесіз. Б?л к?зге к?рілген, к??ілге сезілген ?аламды ?андай хикметпенен жарастырып, ?андай ??діретпенен орналастыр?ан, ешбір адам баласыны? а?ылы жетпейді. Біра? пендесінде а?ыл – х?кімші, ?айрат, ?уат – ?ызмет ?ылушы еді. Со?ан ?арап ойлайсы?: алла та?аланы? сипатында солай болма??а тиіс. Біра? ?уелде айт?анымыз: ?ылым, ??дірет – бізді? ??уымыз?а ?ана екі хисап болмаса, бір-а? ?ылымды ??дірет болу?а тиіс. Олай болмаса сипаттар ?з орталарында бірі т?би?, бірі матбу? болады ?ой. Б?л болса, тариф раббы?а жараспайды. Сегіз сипат ?ылып ж?не ол сипаттар «Ла?аиру у?л? ?у?» болып, б?лай айтуда, б?лардан бір ?з алдына жама?ат яки жами?ат шы?ып кетеді. Б?л болса келіспейді. Егерде сипаттарды ?рбірін бас?а-бас?а дегенде, к?п н?рседен жиылып, иттифа?пенен ??дай бол?ан болады. Б?лай деу батыл, бір ?ана ??дірет пендеде бол?ан ?уат; ??дірет ?ылым а?ылдан бас?а болат??ын, алла та?алада бол?ан ??дірет – ?ылым ??м рахмет. Ол – рахмет сипаты, сегіз сипатты? ішінде жазылмаса да, алла та?аланы? Рахман, Рахим, ?афур, Уадуд, Хафиз, С?ттар, Разза?, Нафи?, У?кил, Латиф деген есімдеріне бина?и бір ?лы? сипатынан хиссаптау?а жарайды. Б?л с?зіме на?лия д?лелім – жо?арыда?ы жазыл?ан алла та?аланы? есімдері. ?а?лия д?лелім ??дай та?ала б?л ?аламды а?ыл жетпейтін келісіммен жарат?ан, онан бас?а, бірінен бір пайда алат??ын ?ылып жаратыпты. Жансыз жарат?андарынан пайда алат??ын жан иесі хайуандарды жаратып, жанды хайуандардан пайдаланат??ын а?ылды инсанды жаратыпты.

Хайуандарды асырайт??ын жансыздарды еті ауырмайтын ?ылып, жан иесі хайуандарды а?ыл иесі адам баласы асырайтын ?ылып, ??м олардан махшарда с?рау бермейт??ын ?ылып, б?ларды? ??ммасынан пайда аларлы? а?ыл иесі ?ылып жарат?ан. Адам баласынан махшарда с?рау алат??ын ?ылып жарат?анды?ында ??м ?адал?т ??м махаббат бар. Адам баласын ??рт, ??с, ?зге хайуандар секілді тама?ты ?з басымен ал?ызбай, ы??айлы екі ?олды бас?а ?ызмет еттіріп, аузына ?олы ас бергенде, не ішіп, не жегенін білмей ?алмасын деп, иісін алып л?ззаттан?андай ?ылып, ауыз ?стіне м?рынды ?ойып, оны? ?стінен тазалы?ын бай?арлы? екі к?з беріп, ол к?здерге н?зіктен, зарардан ?ор?ап т?рарлы? ?аба? беріп, ол ?аба?тарды ашып-жауып т?р?анда ?ажалмасын деп кірпік жасап, ма?дай тері тура к?зге а?пасын деп, ?а?а беруге ?ас беріп, оны? ж?зіне к?рік ?ылып, біріні? ?олынан келместей істі к?птесіп бітірмекке, біреуі ойын біреуіне ??тырарлы? тіліне с?з беріп жаратпа?ты?ы махаббат емес пе? Кім ?зі?е махаббат ?ылса, сен де о?ан махаббат ?ылма?ы? ?арыз емес пе? А?ыл к?зімен ?ара: к?н ?ыздырып, те?ізден б?лт шы?арады екен, ол б?лттардан жа?быр жауып, жер ж?зінде неше т?рлі д?ндерді ?сіріп, жемістерді ?ндіріп, к?зге к?рік, к??ілге рахат г?л-б?йшешектерді, а?аш-жапыра?тарды, ?ант ?амыстарын ?ндіріп, неше т?рлі н?бат?тт?рді ?стіріп, хайуандарды са?татып, б?ла?тар а?ызып, ?зен болып, ?зендер а?ып дария болып, хайуандар?а, ??с?а, мал?а сусын, балы?тар?а орын болып жатыр екен. Жер ма?тасын, кендірін, жемісін, кенін, г?лдер г?лін, ??стар ж?нін, етін, ж?мырт?асын; хайуандар етін, с?тін, к?шін, к?ркін, терісін; сулар балы?ын, балы?тар икрасын, хатта ара балын, балауызын, ??рт жібегін – ??ммасы адам баласыны? пайдасына жасалып, ешбірінде б?л менікі дерлік бір н?рсе жо?, б?рі – адам баласына таусылмас азы?.

Миллион хикмет бірл?н жасал?ан машина, фабрик адам баласыны? рахаты, пайдасы ?шін жасалса, б?л жасаушы махаббат бірл?н адам баласын с?йгендігі емес пе? Кім сені с?йсе, оны с?ймектік ?арыз емес пе? Адам баласы ?ана?атсызды?пенен б?л хайуандарды? т??ымын ??ртып, алды??ылар арт?ылар?а ж?бір ?ылмасын деп, малды адам баласыны? ?зіні? ?ыз?анышына ?ор?алатып, ?зге хайуандарды бірін ?ш?ыр ?анатына, бірін к?шті ?уатына, бірін ж?йрік ая?ына с?йентіп, бірін биік жартас?а, бірін тере? т???иы??а, ?алы? орман?а ?ор?алатып, ??м ?рбірін ?сіп-?нбекке ??мар ?ылып, жас к?нінде, кішкене уа?ытында шаф?ат, с?х?ріменен бастарын байлап, ?ам?ор ?ылып ?ойма?ты?ы – адам баласына ?сіп-?ніп, те?дік алсын емес, б?лки, адам баласыны? ?зілмес н?сіліне таусылмас азы? болсын дегендік. Ж?, б?л хикметтеріні? ??ммасын ??м мархамат, ??м ?адал?т за?ир т?р екен. Біз ортамызда б?л мархамат, ?адал?тті иманны? шартынан хисап ?ылмаймыз, оны? ?шін муслим бол?анда, алла та?ала?а т?слим болып, оны? жолында болма? едік, бол?анымыз ?айсы? Б?л екі ай мен к?ннен арты? ма??лым т?р?ан жо? па? Фи?ылы ??даны? ешбірін де ?арар ?ылмаймыз, ?згелерде бол?анын жек к?рмейміз, ?зіміз т?тпаймыз, б?л ?иянатшылы? емес пе? ?иянатшылы??а бір ?арар т?р?ан адам – я м?сылман емес, е? болмаса шала м?сылман. Алла табарака уата?аланы? пенделеріне сал?ан жолы ?айсы? Оны к?бі білмейді. «Т?факкару фи?ла илла?и» деген хадис шарифті? «иннала?у йухиббул му?ситин» деген аяттар?а ешкімні? ы?ыласы, к??ілі менен ?ылымы жетіп ??пта?анын к?ргенім жо?. «?т?мурун ?нн?с? билбирри у??хс?ну иннала?у йухиббул м?хсин», «у?лл?зин? ?м?ну у???милу салихати улайна асхабул ж?нн?ти ??м фи?а халидун» деген аяттар ??ранны? іші тол?ан ?амалус-салих не екенін білмейміз. «Уа ?мм?лзина ам?ну у??амилус саликати ф?йу?ффи?им ужур??ум уалла?у л? й?хиб-буз-залимин» аятына ?араса?, ?амалус-салих залы?ты?ты? зидды болар. Олай бол?анда ?адал?т раф?ат болу?а кімде-кімні? ?ділеті жо? болса, оны? хаясы жо?, кімні? ?яты жо? болса, оны? иманы жо? деген, пай?амбарымызды? салалла?у ?алай?и у?сс?лл?мні? хадис шарифі «м?н-л? хаяун ла?у» деген д?лел д?р. Енді белгілі, иман ??р инанышпенен болмайды, ?адал?т уа раф?ат бірл?н болады. ?амалус-салих ?адал?тті у? мархам?тті болма? к?ллі т?н бірл?н ?ыл?ан ??лшылды?тарды? ешбірі ?адал?тті, мархаматты бермейді. К?зі? к?нде к?реді намаз о?ушы, ораза т?тушыларды? не хал?тт? екендіктерін, о?ан д?лел керек емес. Б?лки ?адал?т барша ізгілікті? анасы д?р. Ынсап, ?ят – б?л ?адал?ттен шы?ады. Оны? ?шін ?адал?ті адамны? к??іліне келеді: мен ?з к??ілімде халы? менімен, сондай-м?ндай ?ылы?тарымен м??ам?ла ?ылса екен деп ойлап т?рып, ?зім сол халы?тармен м??ам?ла ?ылма?анды?ым жарамайды ?ой деп, сол езі ?ділет те ж?не нысап та емес пе? Ол ??мма жа?сылы?ты? басы емес пе? Ж?, олай х?лы? пенен сол ойды ойла?ан кісі халла?ыны ш?кірді неге ойламасын? Ш?кірліктен ?ибадатты? б?рі туады. Енді зин?ар ?адал?т, шапа?аттан босанба?дар. Егер босанса?, иман да, адамды? та ?аммасы босанады. Аллаяр софыны? бір ф?рд?д?н ж?з ф?рд? бижай дегені басы?а келеді. Енді бізді? баста?ы та?риф бойынша ??дай та?ала ?ылымды, рахымды, ?адал?тті, ??діретті еді. Сен де б?л ?ылым, рахым, ?адал?т ?ш сипатпенен сипаттанба?: ижти?аті? шарт етті?, м?сылман болды? ??м толы? инсанияты? бар болады. Белгілі ж?уанм?ртлік ?ш хаслат бірл?н болар деген, сидди?, к?р?м, ?а?ыл – б?л ?шеуінен сидди? ?адал?т болар, к?р?м шафа?ат болар. ?а?ыл ма?ал?м д?р, ?ылымны? бір аты екендігі. Б?лар ?р адамны? бойында алла табарака уата?ала т?хмин бар ?ылып жарат?ан. Біра? о?ан р?уаж беріп г?лдендірмек, б?лки, адам ?з халінше к?м?лат?а жеткізбек ж???тінде болма?. Б?лар – ез ижди?аді? бірл?н ниет халис бірл?н ізденсе? ?ана берілетін н?рселер, болмаса жо?. Б?л айтылмыш ?ш хасл?тті? иелеріні? алды – пай?амбарлар, онан со? – ?улиелер, онан со? – хакімдер, е? а?ыры – к?міл м?сылмандар. Б?л ?ш т?рлі фи?ыл ??даны? со?ында болма?, ?зін ??л біліп, б?л фи?ылдар?а ?ашы? болып т?тпа?ты пай?амбарлар ?йретті ?улиелерге, ?улиелер о?ыды, ?ашы? болды. Біра?, ухрауи пайдасын ?ана к?зетті. ?ашы?тары сол халге жетті, д?ниені, д?ниедегі тиерлік пайдасын ?мытты. Б?лки, хисап?а алмады. Хакімдер д?ниеде тиетін пайдасын с?йледі, ?ибр?т к?зімен ?ара?анда, екеуі де бірінен-бірі к?п жыра? кетпейді. Оны? ?шін ?рбіріні? с?йлеуі, айтуы бас?аша болса да, алла та?аланы? с???атына ?арап пікірлемектікті екеуі де айтты. Пікірленбек со?ы ?ибраттанба? болса керек. Б?л ?а?ыл, ?ылым – екеуі де ?зін зор?а есептемекті, залымды?ты, адам ?зіндей адамды алдама?ты жек к?реді. Б?л ?адал?т ??р екеуі де мархаматты, шапа?атты болма?ты?ты айтып б?йырды, б?л ра?ым болса керек. Біра? мені? ойыма келеді, б?л екі та?ифа ?р кісі ?здеріне бір т?рлі н?псісін фида ?ылушылар деп. Я?ни, пенделікті? к?м?латы ?улиелікпен болат??ын болса, к?ллі адам т?ркі д?ние болып ?у деп тари?ат?а кірсе, д?ние ойран болса керек. Б?лай бол?анда малды кім ба?ады, д?шпанды кім то?татады, киімді кім то?иды, асты?ты кім егеді, д?ниедегі алланы? пенделері ?шін жарат?ан ?азыналарын кім іздейді? Х?рами, макру?и былай т?рсын, ??дай та?аланы? ?уатыменен, ижти?ад а?ылы?менен тауып, рахатын к?рмегіне бола жарат?ан, берген ни?меттеріне, онан к?рмек х?зур?а суы? к?збен ?арап, ескерусіз тастап кетпек а?ыл?а, ?депке, ынсап?а д?рыс па?



скачать книгу бесплатно

страницы: 1 2 3 4 5 6

Поделиться ссылкой на выделенное